ارزیابی استراتژی‌های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج مبتنی بر تحلیل شکاف در صنعت سیمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت صنعتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

2 کارشناس ارشد مدیریت صنعتی، دانشگاه خلیج‌فارس، ایران

چکیده

مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج رویکردی جامع از ترکیب استراتژی‌های ناب، چابک، تاب‌آور و سبز است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی استراتژی‌های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج با استفاده از رویکرد تحلیل شکاف در صنعت سیمان است. نمونۀ آماری شامل 11 کارخانۀ سیمان است که به­طور تصادفی انتخاب شده ‌است. ابتدا شکاف بین وضعیت موجود و ایدئال هریک از شاخص­ها و الزامات استراتژی­های مدیریت زنجیره تأمین لارج در صنعت سیمان محاسبه می‌شود. سپس وزن شاخص­ها و الزامات با استفاده از تکنیک تصمیم‌گیری چندمعیاره SWARA تعیین و برمبنای آن شکاف موزون هریک محاسبه و تحلیل می‌شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد برمبنای شکاف موزون به‌دست‌‌آمده، استراتژی‌های تاب‌آوری و سبز مهم‌ترین استراتژی رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج برای ارزیابی عملکرد مدیریت زنجیره تأمین صنعت سیمان کشور هستند. همچنین بر‌اساس اوزان محاسبه‌شده، مهم­ترین الزامات استراتژی تاب‌آوری پیاده‌سازی فرهنگ مدیریت ریسک و همکاری در زنجیره تأمین و مهم­ترین الزامات استراتژی سبز تعهد مدیریت به سبزبودن ِفرآیندهای زنجیره تأمین و استفاده صحیح از منابع طبیعی هستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of LARG Supply Chain Competitive Strategies based on Gap Analysis in Cement Industries

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Jamali 1
  • Elham Karimi Asl 2
1 Assistant Professor, Department of Industrial Management, Persian Gulf University, Bushehr, Iran
2 MA of Industrial Management, Gulf University, Iran
چکیده [English]

Supply Chain Management (SCM) is considered a strategic factor for the better attainment of organizational goals such as enhanced competitiveness, improved product quality and increased profitability in cement industry. This research aims at competitive positioning of LARG supply chain in Iranian cement industry and its strategic requirements (Strenghts, Weaknesses, Oportunities and Threats) Importance-Performance Analysis (IPA). A survey-descriptive research method was applied and an available sample which includes 11 Iranian cement companies were selected. First, using literature review and Delphi Method (DM), strategic requirements of LARG supply chain in the cement industry were identified. In the next step, the importance of strategic requirements was determined using SWARA method. Then, the results of applying Internal/External Factors Evaluation (IFE/EFE)  matrix showed that the suitable position for LARG supply chain in Iranian cement industry would be an aggressive strategy. In the final step, applying Importance-Performance Analysis (IPA) matrix showed all requirements for the aggressive strategy, except exporting opportunities and cooperation culture in supply chain, were evaluated in quadrant II (keep up the good work). Finally some suggestions are presented toward improving LARG supply chain performance in Iranian cement industry.
 Introductıon: Supply Chain Management (SCM) is considered a strategic factor for the better attainment of organizational goals such as enhanced competitiveness, improved product quality and increased profitability. SCM is a value chain management from the supplier of a supplier to the customer of a customer of a company with the aim of attaining an overall value. Lean, Agile, Resilient and Green are now at the forefront in management methods and SCM (Espadinha–Cruz et al., 2011). The trade-offs between these managerial paradigms (LARG) are actual issues and may help supply chains to become more efficient, streamlined and sustainable. The supply chain as a network is expected to provide the right products and services on time with the required specifications at the right place to the customer. The main purpose of this research is a competitive positioning of LARG supply chain in Iranian cement industry and its strategic requirements (Strenghts, Weaknesses, Oportunities and Threats) Importance-Performance Analysis (IPA).
 
Materıals and Methods: A survey-descriptive research method was applied and an available sample which includes 11 Iranian cement companies were selected. First, using literature review and Delphi Method (DM), strategic requirements of LARG supply chain in the cement industry were identified. In the next step, the importance of strategic requirements was determined using SWARA method. Then we used the Strategic Position and Action Evaluation Matrix (SPACE MATRIX) to select an appropriate strategy for LARG supply chain in Iranian cement industry. In the SPACE matrix, we assessed Iranian cement industries across four dimensions including: Industry Attractiveness (IA), Environmental Stability (ES), Competitive Advantage (CA) and Financial Strength (FS). The SPACE diagram showed favourable positions in all four dimensions. In the final step, an Importance-Performance Analysis (IPA) matrix was applied.
Results And Dıscussıon: The results (as shown in Fig. 1) of applying SPACE matrix revealed that the suitable position for LARG supply chain in Iranian cement industry would be an aggressive strategy as it leverages its strengths into the opportunities. In other words, Strengths-Opportunities (SO) strategies are based on using a firm’s internal strengths to take advantage of external opportunities and threats.
 
Fig. 1- SPACE Matrix for positioning of LARG supply chain in Iranian cement industries
 
In order to determine the performance level, mean values of  strategic requirements were calculated via 1 to 5 lykert continum questionnaire completed by cement experts. Also, we used SWARA method to determine the importance of strategic requirements. Importance-Performance Analysis (IPA) matrix showed all requirements for the aggressive strategy, except exporting opportunities and cooperation culture in supply chain, were evaluated in quadrant II (keep up the good work).
 
Conclusıons:This study proposes a competitive positioning for LARG supply chain in the Iranian cement industry and its strategic requirements importance-performance analysis. In the SPACE matrix we assessed Iranian cement industries across four dimensions including: industry attractiveness, environmental stability, competitive advantage and financial strength. The SPACE diagram showed that Iranian cement industries can pursue an aggressive strategy as it has a strong competitive position in the market with rapid growth. The two big concerns in this competitive positioning are: 1) Avoid complacency – it seems that business is too easy but threats may come from new markets or as technology makes different sectors to converge; and 2) Avoid running foul of anticompetition policies. A business that is too strong may be able to attract the attention of regulators and especially if it uses predatory pricing aimed at driving competitors out of business. Applying Importance-Performance Analysis (IPA) matrix clarified that all strenghts and opportunities were important. While there are gaps between performance level and strategic requirements importance, the improvement process will be continued. This study showed that integration of LARG supply chain competitive positioning in the Iranian cement industry and IPA model, can help Iranian decision makers in strategic planning for the SCM performance improvement. Iranian cement industries are also blessed because it has a good competitive advantage in an industry which is considered to be attractive. So, among the strategic choices, develop new local markets strategy has the first priority, followed by the; Increase production capacity, Export markets development and Product diversification.
 
References
Azevedo, S. G., Carvalho, H., & Cruz-Machado, V. (2016). LARG index: a benchmarking tool for improving the leanness, agility, resilience and greenness of the automotive supply chain. Benchmarking: An International Journal, 23(6), 1472-1499.
Espadinha-Cruz, P., Grilo, A., Puga-Leal, R., & Cruz-Machado, V. (2011). A Model for Evaluating Lean, Agile, Resilient and Green Practices Interoperability in Supply Chains. Proceedings of the 2011 IEEE IEEM (978-1-4577-0739-1/11/$26.00 ©2011 IEEE). 1209-1231.
Jamali, G., Karimi Asl, E., Zolfani, S. H., & Šaparauskas, J. (2017). Analysing LARG supply chain management competitive strategies in Iranian cement industries. Ekonomika a Management, XX(3),70-83.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Lean
  • Agile
  • Resilient
  • Green
  • LARG
  • SWARA

مقدمه

امروزه­ زنجیره ‌تأمین[i] به عاملی مهم و حیاتی در بازارهای جهانی تبدیل شده ‌است؛ به­طوری که رقابت اصلی، بیشتر از آنچه میان سازمان­ها انجام‌ شود در بین زنجیره­های ‌تأمین آنها صورت می­گیرد (صفائی قادیکلائی و غلامرضا­تبار دیو کلائی، 1393؛ جلکی و همکاران[ii]، 2006؛ کِچن و هُلت[iii]، 2007؛ کابرال و همکاران[iv]،2011)؛ درنتیجه اهمیت مفهوم مدیریت زنجیره ‌تأمین و عملکرد آن یکی از پارادایم­های قرن بیست‌و‌یکم برای بهبود رقابت­پذیری است که سازمان‌ها بیش از پیش به آن توجه نشان داده‌اند (الفت و مرزعی­نصرآبادی، 1393؛ کروزماچادو و دوآرت[v]، 2010). بر‌این‌اساس مفاهیمی مانند مدیریت زنجیره ‌تأمین ناب[1]، چابک[1] و اخیراً تاب­آور[1] و سبز[1] فلسفۀ منحصربه‌فرد مدیریت زنجیره‌تأمین است که برای بهبود عملکرد زنجیره معرفی شده‌اند (کابرال و همکاران، 2011؛ ملکی و کروزماچادو[vi]، 2013). بااین‌حال برای رسیدن به اهداف مدیریت زنجیره‌ تأمین ناب، چابک، تاب­آور و سبز پیاده­سازی شیوه­ها و الزامات متفاوتی ضروری است؛ اما به ‌نظر می‌رسد در برخی مواقع این الزامات و فعالیت­ها با یکدیگر تناقض داشته‌ باشند (کابرال و همکاران، 2012).

 

بیان مسئله، اهمیت و ضرورت

امروزه زنجیره­های‌‌ تأمین برای بقا در بازارهای پویا و متغیر نیازمند ابزاری هستند که  بر چالش‌های متفاوت محیطی فائق آیند (تیزرو و همکاران، 1390)؛ براین‌اساس مدیران باید به‌دنبال استراتژی­هایی باشند که با‌توجه‌به ‌شرایط، در یک وضعیت ایدئال از همۀ شیوه­ها و فعالیت­های موجود و ضروری برای بهبود عملکرد و افزایش توان رقابتی زنجیره‌ تأمین استفاده‌ کنند. بدین‌منظور ارزیابی الزامات استراتژی­های مدیریت زنجیره‌ تأمین ضرورتی اساسی به­نظر می­رسد. برخی از پژوهشگران معتقدند استراتژی­های مدیریت زنجیره‌ تأمین از هم جدا نیستند و نباید به‌تنهایی به‌کار گرفته ‌شود. اگرچه گاهی اوقات ویژگی‌های آن­ها با هم متفاوت به‌نظر می­رسد، هیچ یک از آن­ها نسبت به دیگری بهتر یا بدتر نیست. درواقع تبادل میان استراتژی­های مدیریت زنجیره تأمین به سازمان کمک می­کند تا پایدارتر و رقابتی­تر عمل ‌کنند (کاروالیو و کروزماچادو[vii]، 2011). بر‌این‌اساس در سال­های اخیر کروزماچادو، کاروالیو، آزوادو و َملکی رویکرد مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج را معرفی کرده‌اند. این رویکرد ترکیبی از رویکردهای ناب، چابک، تاب­آور و سبز هستند (دُیس و همکاران[viii]، 2011). در رویکرد مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج تلاش می‌شود برای بهبود کارایی و اثربخشی، الزامات چهار استراتژی شامل ناب، چابک، تاب­آور و سبز به­طور هم­زمان در زنجیره تأمین به‌کار گرفته ‌شوند؛ تا از این طریق تناقض­های موجود در بین آنها برطرف شود.

بدیهی است در عمل مدیران به‌طور مستقیم مجموعه­ای از استراتژی­ها را بدون در نظر گرفتنِ قابلیت­ها و نیازهای سازمان انتخاب و به‌کار می‌گیرند؛ دراین‌صورت باید خطر و ریسک ناشی از هم‌خوانی‌ نداشتن بین الزامات و نیازهای سازمان را پذیرفت.

بنابراین ابتدا ­باید در رویکردهایی متفاوت، الزاماتی را انتخاب و ترکیب کرد که مطابق با نیاز صنعت باشد. با‌توجه‌به ‌اینکه تاکنون ارزیابی رویکرد مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج[ix] در هیچ­‌یک از­ پژوهش‌های داخلی و خارجی  مطالعه نشده و چالش­های پیش­رو برای ارزیابی آن در زنجیره‌ تأمین سنجیده نشده ‌است، در پژوهش حاضر با استفاده از رویکرد تحلیل شکاف این موضوع در صنعت سیمان، یکی از صنایع مادر در توسعۀ اقتصاد کشور تببین و  بررسی خواهد شد.

مسئلۀ اصلی در پژوهش حاضر بررسی میزان شکاف وضعیت موجود و ایدئال برای ارزیابی الزامات استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان است. به‌همین‌دلیل ابتدا باید الزامات مرتبط با هریک از استراتژی­های ناب، چابک، تاب­آور و سبز شناسایی شوند. پس از آن با ارزیابی و تحلیل دو وضعیت موجود و ایدئال شکاف‌های موجود محاسبه شود. در مرحلۀ نهایی بر‌اساس وزن‌های مربوطه، درجۀ بحرانی‌بودن شکاف­های موزون به ‌دست می‌آید و تحلیل‌های لازم انجام می­شوند.

 

ادبیات و پیشینۀ پژوهش

مدیریت زنجیره‌ تأمین: الیور[x] و وبر[xi]در سال 1982، اصطلاح مدیریت زنجیره ­تأمین را نخستین بار در معنای معروف معرفی کردند. هولیهان[xii] نیز آن­ را در رشته مقالاتی برای تشریح مدیریت گردش مواد خام خارج از مرزهای سازمانی به‌کار برد. این واژه از دهۀ 1990 به‌طور گسترده استفاده شده است (پریانی، 1391؛ الفت و همکاران،1390). پژوهشگران مدیریت زنجیره ‌تأمین را مجموعه­ای از روش­های استفاده‌شده برای یکپارچه­سازی مؤثر و کارایی تأمین­کنندگان، تولید­کنندگان، انبارها و فروشندگان تعریف می­کنند؛ به‌گونه­ای که کالا در حجم، مکان و زمان مناسب، تولید و توزیع  شود تا هزینۀ کل سیستم حداقل شود و الزامات سطح خدمات برآورده شود (مانیان و همکاران، 1389).

یکپارچه‌سازی استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج: باتوجه‌به نظرِ پژوهشگران ادغام هم­زمان استراتژی­های مختلف مدیریت زنجیره­ تأمین و الزامات ارزیابی آن­ها یک موضوع جدید در مدیریت زنجیره­ تأمین نیست (کاروالیو و همکاران[xiii]، 2012). نیلور و همکاران (1999) با استفاده از مفهوم نقطۀ تفکیکِ سفارش، بخشی از زنجیره­ تأمین را که به‌طور مستقیم به نیاز مشتری پاسخ می‌دهد (تقاضامتغییر، تنوع محصول زیاد) از بخش دیگر زنجیره که با استفاده از برنامه­ریزی و موجودی استراتژیک در برابر تنوع تقاضا جلو می­رود (تقاضا صاف و محصولات استاندارد) تفکیک  و زنجیره‌ تأمین ناب_چابک[xiv] را مطرح کردند (کاروالیو ‌و کروزماچادو، 2011؛ کاروالیو و همکاران، 2012). رویکرد ناب-چابک ترکیب حذف اتلاف و پاسخگویی مؤثر به مشتری در زنجیره ­تأمین است. در‌واقع برخی از نویسندگان معتقدند دو استراتژی ناب و چابک زیرمجموعۀ یکدیگر هستند و با شیوه‌های مختلف بر مجموعه‌ای از ابعاد تاکید دارند. توجیه آن­ها این است که عناصر تولید ناب به‌ویژه تولید بهنگام[xv] از این دو مفهوم حمایت می­کنند. برخی از پژوهشگران بیان می­کنند تولید چابک یک سیستم انعطاف­پذیری است که به تولید ناب اضافه شده است (کاروالیو و همکاران، 2012). با‌‌این‌وجود گروه سوم معتقدند ناب و چابک متفاوت از یکدیگر عمل می­کنند (کاروالیو و کروزماچادو، 2011)

ازطرفِ‌ دیگر باتوجه‌به آشفتگی محیط کسب‌و‌کار، پژوهشگرانی چون لطفی و سُدهی[xvi](2013) قابلیت تاب­آوری را عنصر سوم میان چابکی و ناب قرار دادند. در استراتژی تاب‌آوری توصیه می­شود سازمان­ها ناب شوند اما نه بیش از حد، زیرا در زنجیره­ تأمین ناب کاهش سطح موجودی  یک اتلاف است. این اتلاف باعث افزایش تأثیر اختلالات محیطی در زنجیره می‌شود، خطرات به‌طور چشم­گیری افزایش می­یابند و زنجیره‌ تأمین دچار اختلال می­شود؛ درنتیجه نمی‌تواند عملکرد رقابتی خود را حفظ ‌کند.

سُکادی و همکاران[xvii](2013) برمبنای معادلات ‌ساختاری، زنجیره­ تأمین چابک و ناب را در صنعت پوشاک تایوان مطالعه کردند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد ویژگی چابکی اولویت اول را در صنعت پوشاک دارد. با‌‌این‌وجود آن­ها استدلال می‌کنند ارزیابی الزامات ناب نیز به زنجیره‌ تأمین صنعت پوشاک کمک می‌کند تا کاراتر عمل کند.

در ترکیب دیگر، آژانس حفاظت از محیط‌ِزیست(EPA)[xviii]در ایالات متحده سال2000 راهنمای علمی "زنجیره تأمین ناب_سبز" را ارائه کرد. هدف از این کتاب، راهنمایی برای نشان‌دادن فرصت­ها برای بهبود عملکرد مالی و محیطی است (آل-آمور و وریاکات[xix]، 2012).

کاروالیو و همکاران (2012) در پژوهش خود بیان می­کنند هدف اصلی طراحی مدیریت زنجیره‌ تأمین در گذشته به حداقل‌رساندن هزینه و بهینه­سازی خدمات بوده است؛ اما امروزه تاکید بر تاب­آوری زنجیره تأمین است. آن­ها ادعا می‌کنند چابکی و تاب‌آوری عملکرد زنجیره­ را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ در واقع چابکی و تا‌ب‌آوری از نظر زمان، کیفیت و سطح خدماتِ ارائه‌شده به مشتریان به زنجیره‌ تأمین کمک می‌کنند تا رقابتی­تر عمل کند. نتیجۀ ترکیب این دو رویکرد بهبود سهم بازار و تقویت توان رهبری بازار است.

برخی از پژوهشگران مدیریت ریسک، برنامه‌ریزی احتمالی و مقابله با اختلالات را مسائل مهمی می­دانند که باید با عملکرد محیطی به‌طور هم‌زمان برای رسیدن به یک زنجیره ­تأمین پایدار در نظر گرفته ‌شوند. در واقع این پژوهشگران ادغام استراتژی­های مدیریت زنجیره‌ تأمین تاب­آور و سبز را معرفی‌کردند (کارتر و روجِرس[xx]، 2008؛ روسیس و همکاران[xxi]، 2009؛ آزوادو و همکاران[xxii]، 2011).

با‌توجه‌به پیشینۀ پژوهش، ترکیب استراتژی­های مطرح‌شده در زنجیره‌ تأمین به اثربخشی و افزایش توان رقابتی زنجیره‌ تأمین کمک می‌کند (کاروالیو و کروزماچادو، 2011). پژوهشگران بسیاری به این موضوع توجه کرده‌اند؛ اما در سال­های اخیر تعداد محدودی مقالۀ مروری بر ادغام هم­زمان چهار استراتژی ناب، چابک، تاب­آور و سبز تمرکز داشته است. در این پژوهش­ها برای رویکرد مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج یک استراتژی ترکیبی معرفی شده است (ملکی و همکاران، 2011؛ دُیس و همکاران، 2011). شایان ذکر است در بیشتر پژوهش‌­های مرتبط با موضوع، پژوهشگران تنها از لحاظ کیفی و بدون تحلیل در دنیای واقعی رویکرد مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج را تشریح کرده‌اند. در بخش زیر به مهم‌ترین آن­ها اشاره می‌شود.

کروزماچادو و دوآرت[xxiii](2010) بیان می­کنند استراتژی­های ناب، چابک، تاب­آور و سبز نباید به‌تنهایی و جدا از هم در زنجیره­های ‌تأمین به‌کار گرفته شوند؛ بلکه باید مجموعه­ای از الزامات و فعالیت­های آن­ها در زنجیره‌ تأمین برای افزایش کارایی و اثربخشی و رقابت‌پذیری زنجیره، هم­زمان استفاده شود.

کاروالیو و کروزماچادو (2011) نیز استدلال می‌کنند یک شرکت با به‌کارگیری هم­زمانِ الزامات موجود در استراتژی­های ناب، چابک، تاب­آور و سبز، از مزایای همۀ ­آن­ها در یک مجموعۀ واحد بهره­مند می‌شود؛ به‌طوری‌که توانایی رقابتی زنجیره تأمین شرکت افزایش می‌یابد و تناقض­های موجود میانِ استراتژی­ها از بین می‌رود؛ در‌نتیجه در زنجیره‌ تأمین هم­افزایی ایجاد می‌شود.

آزوادو و همکاران (2011)، با مطالعۀ هم­زمانِ استراتژی­های ناب، چابک، تاب­آور و سبز در پژوهش خود پیشنهاد می­کنند رویکرد ترکیبی لارج  یک استراتژی مناسب برای بهبود عملکرد زنجیره‌ تأمین است و به­صورت تجربی بررسی می‌شود. آنها در پژوهشی دیگر (2012)، برای ارتقاءِ عملکرد عملیاتی، اقتصادی و زیست‌محیطی زنجیره‌های­‌ تأمین براساس شیوه­ها و فعالیت‌های ناب، چابک، تاب­آور و سبز مدلی مفهومی پیشنهاد کردند. در این پژوهش چک‌لیستی از مجموع شیوه‌های مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج برای رسیدن به اهداف استراتژیک عملکرد زنجیره‌ تأمین تشریح شده است.

با‌توجه‌به بررسی پژوهش­های مذکور، مشخص است که پژوهشگران فقط مدل و اجزای آن را به‌صورت نظری ارائه داده‌اند و بررسی تجربی مدل و آزمایش آن را پیشنهادی برای پژوهش­های آتی معرفی کرده‌اند. بااین‌حال باید توجه داشت که ارائۀ یک مدل ساختارمند نیازمند زمینه­های قوی از پژوهش‌های تجربی است تا آن را بسط دهند و آزمون کنند. دراین‌راستا، ملکی و کروزماچادو (2013) روشی کلی برای یکپارچه­سازی شیوه­های ناب، چابک، تاب­آور و سبز ارائه کرده‌اند. آنها این روش را با‌توجه‌به ارزش­های مشتری در صنعت خودرو و با استفاده از تجزیه‌و‌تحلیل شبکه‌های بیزی مطرح کرده‌اند. آن­ها مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج را براساس شیوه­های تولید، مونتاژ و لجستیک طبقه­بندی کرده‌اند. سپس آن را مبتنی بر شش ارزشِ مشتری شامل کیفیت، هزینه، توجه به محیطِ‌زیست، دانش، سفارشی‌سازی و زمان تعمیم دادند.

کابرال و همکاران (2012) با استفاده از تکنیک تصمیم­گیری ANP، پارادایم­های ناب، چابک، تاب‌آور و سبز را براساس شاخص­های کلیدیِ عملکرد زنجیره ­تأمین، شامل سطح خدمات، هزینه، زمان و کیفیت محصولات اولویت­بندی کرده‌اند. با‌‌‌‌این‌وجود در پژوهشِ آن­ها به­دلیل استفاده از فرایند تحلیل شبکه­ای، تعداد خوشه­ها زیاد است و پیچیده به‌نظر می­رسد. در‌مجموع از جمله ایرادات وارد بر مطالعات پیشین این ‌است که‌ هم­زمان به رویکرد­های مدیریت زنجیره‌ تأمین ناب، چابک، تاب­آور و سبز توجه نشده است. با‌‌این‌وجود در این پژوهش این موضوع در نظر گرفته شده است.

مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج سعی دارد تناقض­ها و شباهت­های موجود در استراتژی­های ناب، چابک، تاب­آور و سبز را برای هم­افزایی و بهبود کارایی عملکرد زنجیره‌ تأمین کنار هم قرار دهد و در یک مجموعۀ واحد از مزایای هریک از آنها بهره­مند شود (کاروالیو و همکاران، 2011)؛ بنابراین باتوجه‌به اهمیت موضوع در بخش زیر هریک از استراتژی‌های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج تشریح خواهند شد.

زنجیره‌ تأمین ناب : تائچی اوهنو[xxiv] و ایچی تویودا[xxv]، رویکرد تولید ناب را در شرکت تویوتا موتور در سال 1998 توسعه داده‌اند (کاروالیو و کروزماچادو، 2011؛ کابرال و همکاران، 2012). تولید ناب رویکردی چند‌بعدی است که شامل طیف گسترده‌ای از شیوه‌های مدیریت ازجمله تولید بهنگام (وُی[xxvi]، 2009)، سیستم‌های کیفیت، تیم‌های کاری، ساخت سلولی، مدیریت تأمین­کنندگان و غیره در یک سیستم یکپارچه است (دیبیا و همکاران[xxvii]، 2010؛ صرافی و همکاران[xxviii]، 2013). پژوهشگران، ناب را رویکردی سیستماتیک برای شناسایی و از بین ‌بردن همۀ فعالیت‌های بدون ارزش‌ِافزوده و حذف ضایعات، ازطریقِ بهبود مستمر در‌جهت تحقق نیازهای مشتریان و حفظ سود معرفی می‌کنند (آگراوال و همکاران[xxix]، 2006؛ کابرال و همکاران، 2011؛ آزوادو و همکاران، 2012؛ نمروتی و ابوشبان[xxx]، 2013؛ سنگری و همکاران[xxxi]، 2015). پژوهشگران با‌توجه‌به دیدگاههای خود روش‌های مختلفی را برای استقرار و ارزیابی تولید ناب در صنایع پیشنهاد کرده‌اند. جدول (1) براساس مطالعۀ پژوهش‌های پیشین، الزامات استراتژی مدیریت زنجیره‌ تأمین ناب را نشان می‌دهد.

  مدیریت زنجیره‌ تأمین چابک: واکنش سریع به نیازهای مشتریان، شرایط رقابتی بسیار سخت در بازار و افزایش سطح تحولات محیطی، مسائلی است که امروزه سازمان­ها با آن روبه­رو هستند (تیزرو و همکاران، 1390). براین‌اساس گروه پژوهشگران موسسۀ آیکوکا برای اولین بار مفهوم چابکی را در سال 1991 معرفی کردند (آقایی و همکاران، 1392؛ لین و همکاران[xxxii]، 2006؛  آسیف­حسن و همکاران[xxxiii]، 2012). در بیشتر پژوهش­های انجام‌شده مفهوم اساسیِ چابکی را انعطاف­پذیری معرفی می­کنند (فان و همکاران[xxxiv]، 2007؛ سنگری و همکاران، 2015). چابکی زنجیره‌ تأمین، سرعت پاسخ­دهی زنجیره نسبت به شرایط پویا و ناپایدار بازار و تغییرات در نیازهای مشتری است (الفت و شهریاری­نیا، 1393؛ کاروالیو و همکاران، 2013).

براین‌اساس زنجیره ­تأمین چابک نه‌تنها به تغییرات معمول بازار واکنش نشان می‌دهد، بلکه نسبت به تغییراتی که برای اولین بار در بازار و یا نیاز مشتری احساس می­شود واکنش مناسب نشان می‌دهد؛ بنابراین به‌‌‌نظر می­رسد چابکی یک ویژگی ضروری در مدیریت زنجیره‌ تأمین برای حفظ و کسب مزیت­های رقابتی است (تیزرو و همکاران، 1390؛ نگیا و همکاران[xxxv]، 2011). جدول (2) مجموعه­ای از الزاماتِ چابکی زنجیره‌ تأمین را نشان می­دهد.

جدول 1- الزامات سنجش استراتژی ناب در مدیریت زنجیره تأمین

الزامات مدیریت زنجیره تأمین ناب

منبع

1L

تولید بهنگام

(گرومولیثی و کودال[xxxvi] 2009؛ آزوادو و همکاران، 2011)

2L

استفاده از نیروی کار چند‌مهارته

(اناند و کودالی، 2008؛ گرومولیثی و کودالی، 2009)

3L

تولید در حجم انبوه

(اناند و کودالی، 2008)

4L

استاندارد‌سازی فرآیندهای کاری

(اناند و کودالی، 2008؛ گرومولیثی و کودالی، 2009)

5L

کاهش زمان چرخۀ تولید و راه‌اندازی

(اناند و کودالی، 2008)

6L

کاهش میزان ضایعات

(کاروالیو و کروزماچادو، 2011)

8L

ثبات در تقاضا

(دولن، 2005)

7L

استفاده از سیستم­های تعمیرات و نگهداری جامع (TPM)

(دولن، 2005؛ گرومولیثی و کودال،2009)

9L

ارتباط با مشتری

(اناند و کودالی[xxxvii]، 2008؛ دولن[xxxviii]، 2005؛ اسپاندیناهو و همکاران، 2011)

10L

برون سپاری تدارکات برای حمل‌و‌نقل

(اناند و کودالی، 2008)

11L

استفاده از مدیریت کیفیت فراگیر (TQM)

(گرومولیثی و کودالی 2009)

12L

کاهش زمان­های تاخیر

(کاروالیو و کروزماچادو، 2011)

13L

ارتباط با تأمین‌کنندگان

(اناند و کودالی،2008؛ گرومولیثی و کودالی 2009؛ آزوادو و همکاران، 2011؛  اسپاندیناهو-کروز و همکاران[xxxix]، 2011)

 

جدول 2- الزامات استراتژی چابک در مدیریت زنجیره‌ تأمین

الزامات مدیریت زنجیره تأمین چابک

منبع

1A

سرعت پاسخگویی

(آزوادو و همکاران، 2012)

2A

استفاده از فناوری اطلاعات (IT)

(اسپاندینا هو-کروز و همکاران، 2011؛ کاروالیو و همکاران،2012)

3A

سرعت در تصمیم­گیری

(لین و همکاران، 2006)

4A

تولید در دسته­های بزرگ و کوچک

(گرومولیثی و کودالی، 2009؛ آزوادو و همکاران، 2011)

5A

کاهش زمان‌های تاخیر

(کاروالیو و کروزماچادو، 2011)

6A

تغییر در تعداد سفارشات با‌توجه‌به نیازهای مشتری

(لین و همکاران، 2006)

7A

کاهش زمان چرخۀ توسعۀ محصول

(کاروالیو و کروزماچادو، 2011)

8A

تولید در دسته­های بزرگ

(گرومولیثی و کودالی 2009؛ آزوادو و همکاران، 2011)

9A

کاهش زمان چرخۀ تولید و راه‌اندازی

(اناند و کودالی، 2008)

10A

بهبود روابط با مشتری

(لین و همکاران، 2006؛ اسپاندیناهو-کروز، 2011)

11A

سرعت در قابلیت‌اطمینان تحویل

(سافورد و همکاران، 2008)

مدیریت زنجیره‌ تأمین تاب­آور: در چند سال اخیر­ تاب­آوری از موضوعاتی است که در ادبیات زنجیره‌ تأمین به رسمیت شناخته شده است (فالاسکا و همکاران[xl]، 2008). اولین بار شفی[xli] در سال 2005 این مفهوم را در مباحث مدیریت زنجیره‌ تأمین بیان کرد. به‌عقیدۀ وی، این واژه از علم مواد سرچشمه گرفته است. ریس و کانیاتو[xlii] در سال 2003، تاب­آوری زنجیره تأمین را "توانایی زنجیره تأمین برای نشان‌ دادن واکنش در برابر حوادث غیرمنتظره و حفظ تداوم عملیات شبکه در سطح مطلوب" تعریف می­کنند. به‌طور‌کلی استراتژی تاب­آور توانایی زنجیره‌ تأمین برای برگشت به حالت اولیۀ خود (پیش از بی­‌نظمی) یا حرکت به‌سوی وضعیتی جدید است. این استراتژی مطلوب‌تر از قبل است (فکورثقیه و همکاران، 1393). به‌بیان‌دیگر مفهوم تاب­آوری گسترش‌یافتۀ مفهوم سنتی مقاومت است.  در‌حالی‌که مقاومت در برابر فاجعه، اهمیت کاهش فاجعه قبل از وقوع را در‌بر‌می­گیرد،  مفهوم تا­ب­آوری از این ایده­ فراتر رفته است و بهبود عملکرد و انعطاف‌پذیری یک سیستم را  قبل و بعد از فاجعه در‌بر‌‌می­گیرد (فالاسکا و همکاران، 2008). یک زنجیره‌ تأمین تاب­آور ممکن است کم‌هزینه‌ترین زنجیره‌ تأمین نباشد؛ اما این نوع زنجیره‌ تأمین قادر به غلبه بر عدم‌اطمینان­ها و اختلال‌ها در محیط کسب‌و‌کار است (کاروالیو و همکاران، 2012). مجموعه­ای از الزامات تاب­آوری برای مقابله با اختلالات غیرمنتظره در جدول (3) ارائه شده است.

مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز: انجمن پژوهش صنعتی دانشگاه میشیگان در سال 1996 برای اولین بار مفهوم مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز را معرفی کرد. آنها این مفهوم را برای افزایش میزان مطلوبیت منابع، انرژی و کاهش اثرات محیطی تولید‌شده از برخی محصولات مطرح کردند (جی و بای[xliii]، 2009). حسینی و همکاران (1393) سبز‌بودن زنجیره‌ تأمین را مفهومی جدید در مدیریت زنجیره‌ تأمین معرفی می­کنند. کابرال و همکارال (2011) بیان می­کنند با شیوه­های مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز بدون فدا‌کردن کیفیت، هزینه، قابلیت اطمینان، عملکرد  یا راندمانِ استفاده ‌از ‌انرژی، تأثیرات محیطی فعالیت­های صنعتی کاهش می‌یابد؛ بنابراین انتظار می­رود ارزیابی الزامات مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز، عملکرد محیطی سازمان‌ها را بهبود دهد. این رویکرد از بهبودهای عملکردهای عملیاتی، اقتصادی و سازمانی نیز پشتیبانی می­کند (مودیلا و همکاران[xliv]، 2012). مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز، یکپارچه­‌کنندۀ مدیریت زنجیره ­تأمین با الزامات محیطی در همۀ مراحل طراحی محصول، انتخاب و تأمین مواد اولیه، تولید و ساخت، فرایندهای توزیع و انتقال، تحویل به مشتری و مدیریت بازیافت و مصرف مجدد است. هدف از این کار بیشینه‌کردن میزانِ بهره­وری مصرف انرژی و منابع و بهبود عملکرد کل زنجیره‌ تأمین است (الفت و همکاران، 1390).

با‌توجه‌به مطالعات گذشته، در جدول (4) مجموعه الزامات مرتبط با مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز ارائه شده ‌است.

 

 

جدول 3- الزامات استراتژی تاب­آوری در مدیریت زنجیره تأمین

الزامات مدیریت زنجیره تأمین تاب­آور

منبع

1R

انجام تعهدات تأمین مواد

(اسپاندیناهو-کروز، 2011؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

2R

اطمینان از شرایط تأمین

(آی­کویو و همکاران[xlv]، 2007؛ آزوادو و

3R

مدیریت مبتنی بر تقاضا

(آیکویووهمکاران، 2007؛کاروالیو وهمکاران، 2012)

4R

فرهنگ مدیریت ریسک زنجیره تأمین

(کریستوفر و پیک، 2004؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

5R

انعطاف­پذیر در حمل‌و‌نقل  (تعدد و تنوع ناوگان حمل‌و‌نقل جاده­ای)

(تِن[xlvi]، 2006؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

6R

منبع‌یابی انعطاف­پذیر

(تِن، 2006)

7R

امکان استفاده از ظرفیت اضافی بدون استفاده در شرایط بحرانی

(اسپاندیناهو-کروز، 2011؛ کاروالیو و کروزماچادو، 2011)

8R

ذخیرۀ موجودی و مازاد ظرفیت استراتژیک

(تِن، 2006؛ (آی­کویو و همکاران، 2007؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

9R

تولید در اندازه­های کوچک (حداقل دسته­ای)

(کریستوفر و پیک، 2004؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

10R

استفاده از نیروی کار متخصص

(ریس و کانیاتو، 2003؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

11R

کاهش زمان­های تاخیر

(تِن، 2006؛ اسپاندیناهو و همکاران، 2011؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

12R

فرهنگ همکاری برای کاهش ریسک

(کریستوفر و پیک[xlvii]، 2004؛ کاروالیو و همکاران، 2012)

 

جدول 4- الزامات استراتژی سبز در مدیریت زنجیره‌ تأمین

شیوه­های مدیریت زنجیره تأمین سبز

منبع

1G

گواهینامه ایزو14001 تأمین‌کنندگان

هولت و قبادیان، 2009)

2G

انجام جلسات برنامه­ریزی شرکت با سایر ذی­نفعان در رابطه با پیش­بینی و حل مشکلات محیطی

(وچون[xlviii]، 2007)

3G

منبع‌یابی، خرید و تدارکات سبز، بسته‌بندی سبز، توزیع و فروش سبز

(راو و هولت[xlix]، 2005)

4G

تدابیر بهره­وری انرژی برای روشنایی و گرمایش

هولت و قبادیان، 2009)

5G

استفاده از مواد و پالت­های قابل استفاده مجدد و بازیافتی

(اسپاندیناهو-کروز و همکاران،2011)

6G

استفادۀ صحیح از منابع طبیعی (مانند؛ معادن)

(راو و هولت، 2005)

7G

تعهد مدیریت به سبز بودن فرآیندهای مدیریت زنجیره‌ تأمین

(ژو و همکاران[l]، 2008)

8G

پیوستن به سازمان بازیافت محلی

(هو و سو، 2010)

9G

مدیریت کیفیت جامع محیطی([li]TQEM)

(راو و هولت، 2005)

10G

کاهش ضایعات

(راو و هولت، 2005؛ پولارج[lii]، 2009؛ کاروالیو  و کروزماچادو، 2011)

11G

کاهش مصرف انرژی

راو و هولت، 2005؛ پولارج، 2009؛ هولت و قبادیان، 2009)

12G

برنامه‌ریزی مسیر وسایل نقلیه برای کاهش اثرات محیطی

(هولت و قبادیان، 2009؛ هو و سو،2010 آزوادو و همکاران، 2011)

13G

استفاده از فیلترها و روش­های کنترل تخلیه و انتشار موادآلاینده

(راو و هولت، 2005؛ کانزالنز و همکاران[liii]، 2008)

 

روش‌شناسی پژوهش

پژوهش حاضر از نوع پژوهش­های توصیفی- پیمایشی است. همچنین با‌توجه‌به استفاده از نتایج این پژوهش در صنعت سیمان، کاربردی است. دورۀ زمانی از نوع مقطعی از سال 1393 لغایت 1394 بوده ‌است.

جامعۀ آماری، شرکت­های فعال در صنعت سیمان کشور هستند. با‌توجه‌به محدودیت­ دسترسی به همۀ آن‌ها از نمونه‌گیری تصادفی استفاده می‌شود. نمونۀ آماری پژوهش شامل شرکت­های سیمان سفید ارومیه، سیمان نی­ریز، سیمان فارس، سیمان فیروزآباد، سیمان اصفهان، سیمان فارسِ خوزستان، سیمان خاش، سیمان سیستان، سیمان داراب، سیمان دشتستان و سیمان لامرد هستند.

واحد نمونۀ پژوهش شامل کارکنان صنعت سیمان هستند. ابزار گردآوری داده­های پژوهش شامل دو نوع پرسش‌نامه است. پرسش‌نامۀ نوع اول براساس طیف پنچ‌تایی لیکرت (خیلی کم تا خیلی زیاد) برای تعیین وضعیت موجود و وضعیت ایدئال صنعت سیمان در ارزیابی شاخص­های مدیریت زنجیره تأمین لارج طراحی شده است. این پرسش‌نامه بین 300 نفر از کارکنان صنعت سیمان به روش­های حضوری و رایانامه توزیع شد. درنهایت تعداد 107 پرسش‌نامه­ تکمیل و برگشت داده شد.

کارشناسان صنعت سیمان و اساتید دانشگاه روایی پرسش‌نامه را تایید کرده‌اند. برای سنجش پایایی گویه‌های مرتبط با هریک از استراتژی­های مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. نتایج ضریب آلفای کرونباخ در جدول (5) نشان داده شده است.

جدول 5- ضریب آلفای کرونباخ

استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج

تعداد گویه­ها

ضریب

آلفای کرونباخ

الزامات استراتژی ناب

13

791/0

الزامات استراتژی چابک

11

711/0

الزامات استراتژی تاب­آوری

12

714/0

الزامات استراتژی سبز

13

869/0

کل

49

914/0

 

ضریب آلفای کرونباخ گویه­هایِ سنجش‌شده در هریک از استراتژی­های مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج بالاتر از 7/0 و ضریب آلفای کرونباخ کل برابر با 914/0 است؛ بنابراین پایایی پرسش‌نامۀ پژوهش در سطح خوب قرار‌گرفته است و تایید می‌شود.

پرسش‌نامۀ نوع دوم برای تعیین اهمیت و وزن شاخص­های اصلی و فرعی پژوهش است و از تکنیک تصمیم­گیری چند‌معیاره [liv]SWARA  استفاده شده است. 21 نفر از کارشناسان زنجیره تأمین صنعت سیمان این پرسش‌نامه را تکمیل کرده‌اند. ازآنجایی‌که در تکنیک­های تصمیم­گیری­ چندمعیاره از قضاوت خبرگان و کارشناسان آگاه به موضوع پژوهش استفاده می­شود، جامعۀ آماری محدود است. جامعۀ آماری این بخش از پژوهش شامل افرادی ‌است که حداقل تجربۀ چهار سال فعالیت در صنعت سیمان را داشته­اند.

 

تحلیل نسبت ارزیابی وزن­دهی تدریجی(SWARA): تکنیک  SWARAیکی از روش­های جدید تصمیم­گیری چندمعیاره است که در سال 2010 برای محاسبۀ وزن شاخص­ها ارائه شده است (هاشم­خانی­زلفانی و ساپاراسکاس[lv]، 2013). در این روش متخصصان نقش مهمی در ارزیابی و محاسبۀ وزن دارند. ازآنجایی‌که تکنیک ­SWARA براساس توافق جمعی و روش دلفی انجام می­شود، در تصمیم‌گیری­های سطح بالا و بسیار مهم به‌کار گرفته می­شود (وفایی­پور و همکاران، 2014). برخی از مهم‌ترین مزایا و دلایل به­کارگیری این روش عبارتند از:

1-              این روش جایگزین قابل‌قبولی برای تجزیه ‌و‌ تحلیل­های پیوسته است (هاشم‌خانی­زلفانی و ساپاراسکاس، 2013).

2-       از قابلیت­های تکنیک SWARA دقت بالای کارشناسان در تعیین وزن شاخص­ها است. دراین تکنیک نقش تصمیم‌گیرندگان بسیار مهم است؛ زیرا خبرگان نقش کلیدی را در فرایند تصمیم‌گیری در هر پروژۀ مهم به‌عهده دارند(کرسولین و همکاران، 2010).

3-       ازآنجایی‌که تخمین اهمیت نسبی معیارها مبتنی بر توانایی خبرگان است، فرایند تعیین وزن معیارها دارای محاسبات منطقی­تری خواهد بود (کرسولین و همکاران، 2010).

4-       این تکنیک بسیار ساده است. خبرگان به‌راحتی با مقصود اصلی آن ارتباط برقرار می‌کنند و با‌توجه‌به نظرات گروهی به نتیجۀ مطلوب‌تری برسند. به‌عبارتِ‌دیگر این روش برای هماهنگی بین خبرگان و گردآوری داده­ها مناسب­تر است (کرسولین و همکاران، 2010).

5-       این فرصت را به تصمیم‌گیرندگان می‌دهد که اولویت خود را برمبنای شرایط فعلی محیطی و اقتصادی یا سیاست­گذاری­های سازمان انتخاب کنند (هاشم­خانی­زلفانی و ساپاراسکاس، 2013).

6-        SWARA در مقایسه با روش­هایی مانندAHP  و ANP دارای تعداد مقایسات زوجی کمتری است و برای حل تعداد قابل‌توجهی از مشکلات تصمیم­گیری چند‌معیاره مناسب است (طاهرخانی و اصفهانی، 2013؛ استانوکیک و همکاران[lvi]، 2015).

7-       با‌توجه‌به اینکه در این تکنیک ابتدا شاخص­ها مبتنی بر نظر خبرگان اولویت‌بندی و سپس وزن آن­ها تعیین می‌شوند، این موضوع یکی دیگر از مزایای آن در مقایسه با دیگر تکنیک­های وزن­دهی به شاخص­ها محسوب می‌شود (علی مردانی و همکاران، 2013).

گام­های این روش (جمالی، 1393؛ قاسمیه و همکاران، 1394؛ علیمردانی و همکاران[lvii]، 2013؛ طاهرخانی و اصفهانی، 2013؛ توس­آیسک و آیتس عادل[lviii]، 2016) به‌صورت زیر است:

1-         ابتدا کلیۀ شاخص­های مرتبط با موضوع پژوهش مبتنی بر دانش ضمنی، اطلاعات و تجربیات کارشناس‌ها و پیشینۀ پژوهش گردآوری و لیست می‌شوند.

2-                 با استفاده از تکنیک دلفی شاخص­های مستقل و مهم پالایش و انتخاب می­شوند.

از کارشناسان خواسته می­شود تا شاخص­ها را با‌توجه‌به دانش و تجربه خود رتبه­بندی کنند. سپس میانگین رتبۀ هر‌کدام از شاخص­ها محاسبه و رتبه­بندی نهایی آن­ها انجام می­شود (مجموع رتبۀ هر شاخص تقسیم بر تعداد خبرگان پاسخ­گو). مهم‌ترین شاخص رتبۀ اول و کم‌اهمیت‌ترین آن­ها رتبۀ آخر را کسب می‌کند.

3-         با‌توجه‌به نتیجۀ گام سوم، کارشناس‌ها اهمیت نسبی هر شاخص را نسبت به شاخص بعد از خود اعلام می­کنند و برمبنای آن میانگین اهمیت نسبی هرکدام از شاخص­ها محاسبه می­شود (مجموع اهمیت نسبی هر شاخص تقسیم بر تعداد خبرگان پاسخ­گو).

4-                 مقادیر متوسط اهمیت نسبی در جدولِ نهایی محاسبۀ وزن‌ها وارد و وزن هرکدام از شاخص­ها محاسبه می­شود.

در پژوهش حاضر نیز باتوجه‌به اهمیت شاخص‌ها و زیرشاخص­های منتخب در ارزیابی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان از تکنیک SWARA استفاده شده ‌است. هریک از جدول‌هایِ روشSWARA دارای پنج ستون هستند. ستون نخست معیارها را نشان می‌دهد. ستون دوم (sj) بیانگر متوسط اهمیت نسبی معیارها است و براساس گام پنجم این تکنیک به ‌دست آمده ‌است و مبنای اصلی محاسبات بعدی قرار می‌گیرد. ستون سوم نیز از رابطۀ (1) به ‌دست می‌آید.

 (1)

 

 

ستون چهارم بیانگر وزن ابتدایی شاخص j ام است که  از رابطۀ (2) محاسبه می‏شود.

 (2)

 

 

با رابطۀ (3) در ستون پنجم، وزن شاخص j ام (qj) از طریق تقسیم تک‌تک وزن‏های محاسبه‌‌شدۀ ستون چهارم بر مجموع همان ستون به‌ دست می‌آید.

 (3)

 

اگر شاخصی بیش از یک زیرشاخص داشته‌ باشد، ستون ششم به جدول اضافه می‌شود. این ستون از حاصل ‌ضرب وزن هر زیرشاخص در شاخص اصلی خود به ‌‌دست می‌آید.

 

نتایج و تحلیل یافته­های پژوهش

پژوهش حاضر با هدف تحلیل شکاف بین وضعیت موجود و ایدئال صنعت سیمان در ارزیابی شاخص­های اصلی (استراتژی­ها) مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج و زیرشاخص­های مربوطه (الزامات) انجام شده است. بدین منظور، ابتدا میانگین وضعیت موجود و سپس وضعیت ایدئال برای هرکدام از الزامات مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان محاسبه می‌شود. نتایج نهایی در جدول (6) نشان داده شده است. ستون­های این جدول برمبنای داده­های گردآوری‌‌شده از پرسش‌نامۀ نوع اول با طیف پنج‌تایی لیکرت (از خیلی کم تا خیلی زیاد) تنظیم شده است. گویه­های این پرسش‌نامه شامل الزامات زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان است و به‌صورت دو‌وجهی در دو وضعیت موجود و ایدئال طراحی شده است. کارشناسان صنعت سیمان براساس این پرسش‌نامه ارزیابی‌های لازم را انجام می‌دهند. درنهایت ستون آخر جدول تفاوت میانگین دو وضعیت موجود و ایدئال یعنی میزان شکاف را نشان می‌دهد.

جدول 6- وضعیت موجود و وضعیت ایده آل ارزیابی الزامات مدیریت زنجیره تأمین لارج در صنعت سیمان

شاخص

(استراتژی)

زیر شاخص­ها(الزامات)

میانگین

میزان شکاف

وضعیت موجود

وضعیت ایدئال

ناب

1L

میزان تولید بهنگام

7727/3

5672/4

7945/0

2L

به‌کارگیری نیروی کار چندمهارته

5909/3

5223/4

9314/0

3L

تولید در جحم انبوه

1364/3

1791/4

0427/1

4L

استاندارد‌سازی فرایندهای کاری

5909/3

6269/4

0360/1

5L

کاهش زمان چرخۀ تولید و راه­اندازی

7121/2

2089/4

4968/1

6L

کاهش میزان ضایعات

3485/3

8060/4

4575/1

7L

ثبات در تقاضا

1667/3

1940/4

0274/1

8L

استفاده از سیستم­های نگهداری و تعمیرات بهره­ور (TPM)

1221/3

4925/4

3704/1

9L

ارتباط با مشتری

5303/3

5373/4

0070/1

10L

استفاده از تدارکات سایر سازمان­ها برای حمل‌و‌نقل

7727/2

7313/3

9586/0

11L

استفاده از مدیریت کیفیت فراگیر (TQM)

0606/4

8059/4

7453/0

12L

کاهش زمان­های تاخیر

4091/3

7164/4

3073/1

13L

ارتباط با تأمین‌کنندگان

7727/3

6418/4

8691/0

میانگین کل

3904/3

4638/4

0734/1

چابک

1A

سرعت پاسخ‌گویی

8507/2

4925/3

6418/0

2A

استفاده از فناوری‌اطلاعات

2537/3

4776/4

2239/1

3A

سرعت در تصمیم­گیری

3731/3

3433/4

9702/0

4A

تولید در اندازه­های کوچک

6716/2

0298/3

3582/0

5A

کاهش زمان­های تاخیر

3881/3

7164/4

3284/1

6A

تغییر در تعداد سفارشات با‌توجه‌به نیازهای مشتری

0746/3

7164/3

6418/0

7A

امکان توسعۀ محصول جدید

4179/3

3433/4

9254/0

8A

تولید در دسته­های بزرگ

6567/3

2537/4

5970/0

9A

کاهش زمان چرخۀ تولید و راه­اندازی

7015/2

2089/4

5075/1

10A

ارتباط با مشتری

5075/3

5373/4

0298/1

11A

قابلیت اطمینان در تحویل

1045/4

7662/4

6618/0

میانگین کل

2727/3

1696/4

8969/0

تاب­آور

1R

انجام تعهدات برای تأمین مواد

5821/3

5672/4

9851/0

2R

اطمینان از شرایط تأمین

4179/3

4776/4

0597/1

3R

مدیریت برمبنای تقاضا

4478/3

4776/4

0299/1

4R

فرهنگ مدیریت ریسک در زنجیره‌ تأمین

8358/2

4328/4

5970/1

5R

انعطاف­پذیری در حمل‌و‌نقل (تعدد و تنوع ناوگان حمل‌و‌نقل جاده­ای)

1791/3

2239/4

0448/1

6R

منبع­یابی انعطاف­پذیر

3881/3

3881/4

1

7R

امکان استفاده از ظرفیت اضافی بدون استفاده در شرایط بحرانی

2239/3

2985/4

0746/1

8R

ذخیرۀ موجودی و ظرفیت مازاد استراتژیک

6567/3

1642/4

5075/0

9R

تولید در اندازۀ کوچک (حداقل دسته­ای)

6716/2

0299/3

3583/0

ادامه جدول 6- وضعیت موجود و وضعیت ایده آل ارزیابی الزامات مدیریت زنجیره تأمین لارج در صنعت سیمان

شاخص

(استراتژی)

زیر شاخص­ها(الزامات)

میانگین

میزان شکاف

وضعیت موجود

وضعیت ایدئال

تاب­آور

10R

استفاده از نیروی کار متخصص

5672/3

5223/4

9552/0

11R

کاهش زمان­های تاخیر

3881/3

7164/4

3284/1

12R

همکاری در زنجیره ­تأمین

0448/3

4328/4

3881/1

میانگین کل

2836/3

3109/4

0273/1

سبز

1G

گواهی­نامه ایزو 14001تأمین‌کنندگان

3284/3

6567/4

3283/1

2G

انجام جلسات و برنامه­ریزی شرکت با سایر ذی­نفعان در رابطه با پیش‌بینی و حل مشکلات ­محیطی

4478/4

5373/4

0895/1

3G

منبع­یابی سبز، خرید و تدارکات سبز، بسته­بندی سبز، توزیع و فروش سبز

8955/2

3582/4

4627/1

4G

تدابیر بهره­وری انرژی برای روشنایی و گرمایش

3134/2

7910/3

4776/1

5G

استفاده از مواد و پالت­های قابل استفادۀ مجدد و بازیافتی

7313/2

1642/4

4327/1

6G

استفادۀ صحیح از منابع طبیعی (مانند: معادن)

3582/3

5970/4

2389/1

7G

تعهد مدیریت به سبز‌بودن فرایندهای مدیریت زنجیره‌ تأمین

4627/3

6865/4

2239/1

8G

پیوستن به سازمان بازیافت محلی

6716/2

2388/4

5672/1

9G

مدیریت کیفیت جامع محیطی(TQEM)

8507/2

2537/4

4030/1

10G

کاهش ضایعات محیطی

1791/3

8059/4

6269/1

11G

کاهش در مصرف انرژی

9552/2

6119/4

6567/1

12G

برنامه­ریزیِ مسیر وسایل نقلیه برای کاهش اثرات محیطی

8806/2

4029/4

5224/1

13G

استفاده ازفیلترها و روش­های کنترل تخلیه و انتشار مواد آلاینده

6716/3

4925/4

8209/0

میانگین کل

0574/3

4305/4

3731/1

 

در ادامه براساس میانگینِ کل، شکاف بین وضعیت موجود و ایدئال استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان محاسبه می­شود. جدول (7) مقادیر این شکاف­ها را نشان می­دهد. از‌آنجایی‌که اهمیت هریک از استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان یکسان نیست؛ می­توان با تکنیکSWARA  آن­ها را رتبه‌بندی و سپس وزن هریک را محاسبه‌ کرذ. پس از جمع­آوری پرسش‌نامه و تحلیل و ارزیابی نظرات و قضاوت کارشناسان و متخصصین زنجیره‌ تأمین صنعت سیمان مشاهده می‌شود استراتژی تاب­آوری در رتبۀ نخست قرار دارد و مهم‌ترین استراتژی است. استراتژی‌های سبز، ناب و چابک در رتبه­های بعد قرار می­گیرند. در مرحلۀ بعد مطابق با جدول (8) وزن استراتژی­ها محاسبه می­شود. سپس با استفاده از ضرب وزن شاخص­ها در میانگین شکاف آن­ها، میانگین موزون شکاف هریک از استراتژی­ها مطابق با جدول (9) محاسبه می‌شود. باتوجه‌به اهمیت و وزن استراتژی‌های رقابتی زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان، محاسبات فوق نشان می­دهد بیشترین شکاف موزون مربوط به شاخص­های تاب­آوری و سبز و کم‌ترین شکاف موزون مربوط به شاخص­های ناب و چابک است. این موضوع بیانگر کلیدی‌‌بودن استراتژی­های تاب­آوری و سبز در زنجیره‌ تأمین صنعت سیمان است؛ بنابراین مدیران باید در فرایندهای مدیریت زنجیره‌ تأمین خود به این موضوع اهمیت بیشتری دهند. شکل (1) شکاف­های موجود را به‌صورت ترسیمی نشان می­دهد.

جدول 7- شکاف­ بین وضعیت موجود و وضعیت ایدئال استراتژی­های لارج

استراتژی­

میانگین وضعیت موجود

میانگین وضعیت ایدئال

شکاف

ناب

3904/3

4638/4

0734/1

چابک

2727/3

1696/4

8969/0

تاب­آور

2836/3

3109/4

0273/1

سبز

0574/3

4305/3

3731/1

 

جدول 8- وزن شاخص­های مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج

شاخص­

متوسط اهمیت نسبی

ضریب

 

محاسبه وزن

وزن نهایی

 

تاب­آور

1

1

1

4372/0

سبز

6357/0

6357/1

6114/0

2673/0

ناب

5738/0

5738/1

3885/0

1699/0

چابک

3510/0

3510/1

2876/0

1257/0

 

جدول 9- میانگین موزون شکاف شاخص­های مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج

شاخص­ها

شکاف

وزن

میانگین موزون شکاف

تاب­آور

0273/1

4372/0

4382/0

سبز

3731/1

2673/0

3670/0

ناب

0734/1

1699/0

1824/0

چابک

8969/0

1257/0

1127/0

 

 

شکل 1- شکاف موزون استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان

از آنجا ‌که تحلیل جزئی­تر و دقیق­تر دو استراتژی­ تاب­آوری و سبز در ارزیابی مدیریت زنجیره‌ تأمین در صنایع سیمان کشور نقش اساسی ایفا می‌کند، باید الزامات مربوط به این دو استراتژی بررسی شود. بدین‌منظور ابتدا باید درجۀ بحرانی‌بودن شکاف­های موزون از چارک­های اول (1Q)، دوم(2Q) و سوم(3Q) تعیین شود. با نظر متخصصین، درجۀ بحرانی‌بودن شکاف­های موزون به­صورت طیف چهارتایی از سطح پایین (مقادیر کمتر از چارک اول) تا سطح بسیار بالا (مقادیر بیشتر از چارک سوم) مطابق با جدول (10) تعریف شده است.

 

جدول 10- درجه­ی بحرانی شکاف موزون

میزان شکاف موزون

درجه­ی بحرانی بودن

1Q-Min

پایین

2Q-1Q

متوسط

3Q-2O

بالا

Max-3Q

بسیار بالا

 

سپس با‌توجه‌به اهمیت و بحرانی‌بودن میزان شکاف­ استراتژی­های تاب­آوری و سبز الزامات مرتبط با آن­ها تحلیل می‌شود. بدین‌منظور با استفاده از تکنیک SWARA ابتدا وزن الزامات (زیرشاخص­های) مرتبط با هریک از استراتژی­های تاب­آوری و سبز مطابق با جدول‌های (11) و (12) محاسبه می‌شوند. همان­گونه که در جدول (11) مشخص است، باتوجه‌به نظر کارشناسان از بین الزامات تاب­آوری زنجیره‌ تأمین، میزان به‌کارگیری فرهنگ مدیریت ریسک در زنجیره‌ تأمین برای کاهش ریسک زنجیره (4R)، با وزن نهایی 1146/0 در اولویت اول قرار گرفت.

براساس نتایج SWARA در جدول (12)، تعهد مدیریت به سبز‌بودن فرایندهای مدیریت زنجیره‌ تأمین (7G) با وزن نهایی 0676/0 دارای اهمیت و وزن بیشتر نسبت به دیگر الزامات مربوط به شاخص استراتژی مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز در صنعت سیمان است. در ادامۀ فرایند پژوهش، با ضرب‌کردن وزن‌های تعیین‌شده در شکاف­های مرتبط با الزامات هریک از استراتژی­ها شکاف­های موزون محاسبه شدند. بدین‌ترتیب میزان فاصلۀ هریک از الزامات نسبت به چارک­های اول، دوم و سوم سنجیده خواهند شد. نتایج محاسبات بررسی‌شده در شکل‌های(2) و (3) نشان داده شده است.

بنابراین باتوجه‌به اولویت­بندی­­های تعیین‌شده (با استفاده از نظر گروهی مدیران، کارشناسان، تحلیل‌گران و خبرگان صنعت سیمان از نقاط مختلف کشور) پیشنهاد می‌شود مدیران در برنامه­ریزی­های خود به این موضوع توجه و آن را جزءِ خط‌مشی خود قرار دهند.

 

شکل 2- شکاف موزون الزامات استراتژی­ تاب­آوری

جدول 11- اهمیت و والزامات استراتژی مدیریت زنجیره تأمین تاب­آور

 

زیر شاخص

متوسط اهمیت نسبی

 

ضریب

 

محاسبه­وزن

 

وزن اولیه

 

وزن نهایی

4R

میزان به‌کارگیری فرهنگ مدیریت ریسک در زنجیره تأمین برای کاهش ریسک زنجیره

_

 

1

2620/0

1146/0

12R

همکاری و توسعۀ کار مشترک برای کاهش ریسک (مانند؛ به اشتراک‌گذاری اطلاعات)

11/0

11/1

9009/0

2361/0

1032/0

3R

مدیریت برمبنای تقاضا

8/0

8/1

5005/0

1312/0

0573/0

2R

رؤیت­پذیریِ کل زنجیره تأمین و اطمینان از شرایط تأمین مواد و موجودی لازم

1/0

1/1

4550/0

1192/0

0521/0

1R

انجام تعهدات برای تأمین مواد

5/0

5/1

3033/0

0795/0

0347/0

6R

منبع­یابی انعطاف­پذیر

9/0

9/1

1595/0

0418/0

0183/0

7R

امکان استفاده از ظرفیت اضافی بدون استفاده تولیدات شرکت، در شرایط بحرانی

11/0

11/1

1438/0

0377/0

0165/0

11R

کاهش میزان زمان تاخیرات فرایندهای انجام کار

12/0

12/1

1285/0

0337/0

0147/0

5R

تعدد ناوگان حمل‌و‌نقل جاده­ای (انعطاف­پذیری در حمل‌و‌نقل)

4/0

4/1

0918/0

0240/0

0105/0

10R

استفاده از نیروی کار ماهر (چند‌مهارته)

7/0

7/1

0539/0

0141/0

0062/0

8R

میزان ذخیرۀ موجودی و ظرفیت مازاد استراتژیک

11/0

11/1

0486/0

0127/0

0056/0

9R

تولید در اندازۀ کوچک (حداقل دسته­ای)

6/0

6/1

0304/0

0079/0

0035/0

 

 

شکل 3- شکاف موزون الزامات استراتژی­سبز

جدول 12- اهمیت والزامات استراتژی مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز

زیر شاخص

 

اهمیت نسبی مقادیر متوسط

 

ضریب

 

 

محاسبه وزن

 

وزن­اولیه

وزن نهایی

7G

تعهد مدیریت به سبز‌‌بودن فرایندهای مدیریت زنجیره‌ تأمین

-

1

1

2529/0

0676/0

6G

توجه به مسائل زیست‌محیطی در همۀ فرایندهای شرکت برای استفادۀ صحیح از منابع طبیعی مانند معادن و...

15/0

15/1

8696/0

2199/0

0588/0

9G

استفاده از مدیریت کیفیت جامع زیست‌محیطی(TQEM)

6/0

6/1

5435/0

1374/0

0367/0

12G

برنامه­ریزیِ مسیر وسایل نقلیه برای کاهش اثرات زیست­محیطی

12/0

12/1

4854/0

1227/0

0328/0

4G

تشویق ‌تأمین‌­کنندگان به باز پس‌ گرفتن بسته‌بندی

11/0

11/1

4372/0

1105/0

0295/0

1G

توجه ‌تأمین‌کنندگان به سیستم­های مدیریت زیست‌محیطی(گواهی نامه ایزو 14000تامین کنندگان)

8/0

8/1

2429/0

06142/

0164/0

3G

منبع­یابی سبز، خرید و تدارکات سبز، بسته­بندی سبز، توزیع و فروش سبز

9/0

9/1

1278/0

0323/0

0086/0

13G

استفاده از فیلترها و روش های کنترل تخلیه و انتشار مواد آلاینده

7/0

7/1

0752/0

0190/0

0051/0

2G

انجام جلسات و برنامه­ریزی شرکت و سایر شرکت­ها در رابطه با پیش‌بینی و حل مشکلات زیست­محیطی

1/0

1/1

0684/0

0173/0

0046/0

8G

کاهش در میزان ضایعات زیست‌محیطی

8/0

8/1

0379/0

0096/0

0026/0

10G

پیوستن به سازمان بازیافت محلی

4/0

4/1

0271/0

0068/0

0018/0

11G

میزان کاهش مصرف انرژی

3/0

3/1

0209/0

0053/0

0014/0

5G

استفاده از مواد و پالت­های قابل استفاده مجدد و بازیافتی (چرخۀ حیات سازگار با محیطِ‌زیست)

11/0

11/1

0188/0

0047/0

0013/0

 

باتوجه‌به اهمیت موضوع در بخش نهایی پژوهش، الزامات مرتبط با استراتژی­های مدیریت زنجیره تأمین ناب و چابک نیز برمبنای نظر کارشناسان و تحلیل‌گران بخش صنعت سیمان با استفاده از تکنیک SWARA بررسی و اهمیت و وزن آن­ها نیز مشخص شد. درنهایت شکاف­های موزون مرتبط با این استراتژی­ها  تعیین و تحلیل شدند تا برمبنای آن یک برنامۀ منسجم­تری برای تحلیل و ارزیابی استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره تأمین لارج ارائه شود، همچنین مدیران این صنعت بتوانند شکاف­های وضعیت موجود و ایدئال را به‌طور مشخص بررسی کنند. نتایج این بخش از پژوهش در جدول‌های (13) و (14) و شکل­های (4) و (5) ارائه شده است.

 

 

جدول 13- اهمیت و وزن (الزامات) زیرشاخص­های استراتژی مدیریت زنجیره تأمین ناب

 

زیر شاخص

اهمیت نسبی مقادیر متوسط

 

ضریب

محاسبه وزن

 

وزن اولیه

 

وزن نهایی

11L

استفاده از مدیریت کیفیت فراگیر(TQM)در حفظ کیفیت محصول

-

1

1

3095/0

0525/0

9L

ارتباط با مشتری

5/0

5/1

6667/0

2063/0

0350/0

13L

ارتباط با ‌تأمین‌کنندگان

4/0

4/1

4762/0

1474/0

0251/0

6L

کاهش میزان ضایعات

7/0

7/1

2801/0

0867/0

0147/0

4L

میزان استانداردسازی فرایندهای کاری

4/0

4/1

2000/0

0619/0

0105/0

1L

وجود تولید بهنگام

12/0

12/1

1786/0

0553/0

0094/0

7L

میزان ثبات در تقاضا

11/0

11/1

1609/0

0498/0

0085/0

8L

میزان استفاده از سیستم­های نگهداری و تعمیرات بهره­ور(TPM)

6/0

6/1

1006/0.

0311/0.

0053/0

5L

کاهش در زمان چرخه و راه­اندازی سیستم­های کار

5/0

5/1

0671/0

0207/0

0035/0

2L

وجود نیروی کار ماهر (چندمهارته)

7/0

7/1

0395/0

0122/0

0021/0

3L

میزان سفارش­سازی در سطح انبوه

4/0

4/1

0282/0

0088/0

0015/0

10L

میزان استفاده از تدارکات سایر سازمان­ها برای حمل‌و‌نقل

4/0

4/1

0201/0

0062/0

0011/0

12L

کاهش در زمان تاخیرات فرایندهای انجام کار

5/0

5/1

0135/0

0042/0

0007/0

 

جدول 14- اهمیت و وزن (الزامات) زیرشاخص­های استراتژی مدیریت زنجیره‌ تأمین چابک

زیر شاخص

اهمیت نسبی مقادیر متوسط

 

ضریب

 

محاسبه وزن

 

وزن اولیه

 

وزن نهایی

10A

بهبود ارتباط با مشتری

_

1

1

3572/0

0449/0

11A

تعهد شرکت در تأمین به‌موقع سفارشات مشتریان (قابلیت اطمینان در تحویل)

8/0

8/1

5556/0

1984/0

0249/0

1A

سرعت پاسخ‌گویی

7/0

7/1

3268/0

1168/0

0147/0

3A

سرعت در تصمیم‌گیری

12/0

12/1

2918/0

1042/0

0131/0

2A

استفاده از فناوری اطلاعات در فرآیندهای طراحی، توسعه، تهیه، تولید، تدارکات، توزیع

5/0

5/1

1945/0

0695/0

0087/0

7A

امکان توسعۀ محصول جدید

6/0

6/1

1216/0

0434/0

0055/0

6A

میزان تغییر در تعداد سفارشات با‌توجه‌به نیازهای مشتری

4/0

4/1

0868/0

0310/0

0039/0

5A

کاهش میزان زمان تاخیرات

1/0

1/1

0789/0

0282/0

0035/0

9A

کاهش میزان زمان چرخه و راه‌اندازی سیستم‌های کار

13/0

13/1

0698/0

0249/0

0031/0

8A

تولید در دسته­های بزرگ

5/0

5/1

0466/0

0166/0

0021/0

4A

تولید در اندازه‌های کوچک

7/0

7/1

0274/0

0097/0

0012/0

 

 

 

شکل 4- شکاف موزون الزامات استراتژی ناب

 

 

شکل 5- شکاف موزون الزامات استراتژی ­چابک

 

نتیجه­گیری

باتوجه‌‌به اینکه ارزیابی استراتژ­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در صنعت سیمان براساس شرایط فعلی دارای اهمیت متفاوت هستند، در پژوهش حاضر پس از شناسایی، بررسی و تجزیه ‌و‌ تحلیل میزان شکاف در وضعیت موجود و ایدئال، وزن شاخص­ها و زیرشاخص­های مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج با استفاده از تکنیک تصمیم­گیری SWARA محاسبه شده‌ است و در میانگین شکاف هرکدام ضرب شده‌اند. طبق نتایج نهایی پژوهش در صنعت سیمان کشور، بیشترین شکاف موزون برای ارزیابی استراتژی­های مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج به‌ترتیب  زیر است:

چابک< ناب< سبز< تاب­آوری

ازآنجایی‌که بیشترین شکاف موزون به‌ترتیب مربوط به دو استراتژی تاب­آوری و سبز است، الزامات این دو استراتژی با تحلیل عمیق­تری بررسی شدند. نتایج نشان می­دهد شکاف موزون ایجاد‌شده بین دو وضعیت موجود و ایدئال در استراتژی تاب­آوری مربوط به الزامات (زیر‌شاخص‌های) پیاده­سازی فرهنگ مدیریت ریسک در زنجیره‌ تأمین (4R) با مقدار 1829/0 و زیرشاخصِ همکاری در زنجیره ­تأمین (12R) با مقدار 1432/0 دارای درجۀ بحرانی زیاد هستند. همچنین زیرشاخص­های مدیریت برمبنای تقاضا و اطمینان از شرایط تأمین (32R) به‌ترتیب با شکاف­های موزون 0590/0 و 0552/0 در رتبه­های سوم و چهارم با درجۀ بحرانی زیاد قرار گرفتند.

شکاف موزون بین دو وضعیت موجود و ایدئال در استراتژی سبز مربوط به الزامات (زیرشاخص­های) تعهد مدیریت به سبز‌‌بودنِ فرآیندهای مدیریت زنجیره‌ تأمین (7G) با مقدار 0827/0 و زیرشاخصِ استفادۀ صحیح از منابع طبیعی (معادن) (6G) با مقدار 728/0 در درجۀ بحرانی زیاد قرار دارند. همچنین مدیریت کیفیت جامع محیطی (9G)، برنامه­ریزی مسیر و وسایل‌نقلیه برای کاهش حمل‌و‌نقل و کاهش اثرات محیطی(12G)، تدابیر بهره­وری انرژی برای روشنایی و گرمایش (4G) و گواهی­نامۀ ایزو 14001 تأمین‌کنندگان (1G) دارای درجۀ بحرانی زیاد بوده­اند.

در پایان پیشنهاد می‌شود مدیران و کارشناسان صنعت سیمان کشور برای غلبه بر شرایط رقابتی حاکم بر صنعت، استراتژی­های متناسب با ریسک­های پیش‌روی صنعت سیمان را ارزیابی کنند تا از این طریق برنامه­ریزی­های مدیریت ریسک مناسبی تدوین شود. ازطرفِ ‌دیگر مدیران این صنعت باید شرایطی را فراهم کنند که همکاری مشترک بین تأمین‌کنندگان و صنایع سیمان با تسهیم اطلاعات تسهیل شود تا سطح بالایی از هوش زنجیره‌ تأمین ایجاد شود؛ به‌نحوی‌ که رؤیت­پذیری قابل‌ِملاحظه­ای در همۀ سطوح زنجیره‌ تأمین ایجاد شود.

باتوجه‌به اینکه صنعت سیمان کشور از جمله صنایع آلاینده محسوب می­شود، مدیران این صنایع موظفند به‌گونه‌ای فرآیندهای مدیریت زنجیره‌ تأمین (مانند خرید وتدارکات سبز، منبع­یابی سبز، بسته­بندی سبز، توزیع وفروش سبز و برنامه­ریزیِ مسیر وسایل نقلیه) را برای کاهش اثرات محیطی، برنامه­ریزی و اجرا کنند. از ‌این طریق میزان آلودگی ایجاد‌شده در حد استانداردهای مجاز حفظ می‌شود. لازمۀ این موضوع جایگزین‌‌کردن فناوری­های نوین با فناور‌ی‌های قدیمی است. با این کار تولید مواد آلاینده حداقل می‌شود؛ ازاین‌رو تعهد مدیران در اتخاذ تصمیمات مرتبط با استراتژی رقابتی سبز برای پیاده­سازی و به‌کارگیری فناوری­های دوست­دار محیط‌ِزیست بسیار مهم و کلیدی است. به مدیران صنعت سیمان کشور پیشنهاد می­شود در تدوین برنامه­­های مرتبط با استفادۀ بهینه از منابع طبیعی شامل معادن و انرژی­های تجدید‌ناپذیر تلاش کنند تا بهره­وری و عملکرد زنجیره‌ تأمین این صنعت ارتقاء یابد.

 

نوآوری پژوهش

نوآوری پژوهشِ حاضر از سه جنبۀ زیر بررسی می‌شود.

1- با مطالعه و بررسی پژوهش­های معتبر داخلی مشخص شد تا‌کنون از رویکرد مدیریت زنجیره‌ تأمین لارج در هیچ­ پژوهشی استفاده نشده است. بیشتر پژوهشگران به­طور هم­زمان تنها دو یا سه رویکرد را با هم مطالعه کرده‌اند. درصورتی‌که در پژوهش حاضر چهار استراتژی مدیریت زنجیره‌ تأمین شامل: ناب، چابک، تاب­آور و سبز به‌صورت هم­زمان تحلیل شده است.

2- تاکنون در هیچ پژوهشی اعم از داخلی و خارجی از رویکرد تحلیل شکاف برای ارزیابی استراتژی­های رقابتی مدیریت زنجیره‌ تأمین استفاده نشده است.

3- به‌کارگیری تکنیک وزن‌دهی سوارا و  تلفیق آن با نتایج تحلیل شکاف نیز از نوآوری­های این پژوهش است.

4- یکی دیگر از نوآورهای این پژوهش، ارائۀ الگویی (چک لیست) نو برای ارزیابی صنعت سیمان کشور و دیگر صنایع مشابه (کانی و معدنی) در ارزیابی و به‌کارگیری استراتژی­های رقابتی در مدیریت زنجیره‌ تأمین ناب، چابک، تاب­آور و سبز است.

 

محدودیت­های پژوهش

از محدودیت­های عمدۀ پژوهش آیتم‌های زیر هستند:

  • زمان­ بر ‌بودن توزیع، تکمیل و جمع‌آوری پرسش‌نامه­ها به‌دلیل آموزش و تشریح تکنیک  SWARA به کارشناسان و همچنین پراکندگی صنایع بررسی‌شده.
  • همکاری‌‌نکردن تعداد بسیاری از کارخانه‌های سیمان در ابتدای پژوهش و محدود‌‌شدن انجام پژوهش با همکاری یازده کارخانه در نقاط مختلف کشور.
  • احتمال دقتِ کم پاسخ‌گویان در تکمیل پرسش‌نامه به‌دلیل مشغلۀ کاری که در‌صورت دقت در تکمیل اطلاعات با احتمال زیاد نتایج مطلوب­تری به‌ دست می‌آمد.


[i]- Supply Chain

[ii]- Jaklic et al

[iii]- Ketchen & Hult

[iv]- Cabralet al

[v]- Cruz Machado & Duarte

[vi]- Maleki&Cruz Machado

[vii]- Carvalho & Cruz Machado

[viii]- Dües et al

[ix]- LARG

[x]- Oliver

[xi]- Webber

[xii]- Houlihan

[xiii]- Carvalho et al

[xiv]- Leagile

[xv]- Just-in-Time

[xvi]- Lotfi & Sodhi

[xvii]- Sukwadiet al

[xviii]- Environmental Protection Agency

[xix]- Al-Aomar & Weriakat

[xx]- Carter & Rogers

[xxi]- Rosič et al

[xxii]- Azevedo et al

[xxiii]- Cruz Machado & Duarte

[xxiv]- TaiichiOhno

[xxv]- Eiji Toyota

[xxvi]- Hu et al

[xxvii]- Dibia et al

[xxviii]- Sarraf et al

[xxix]- Agarwalet al

[xxx]- Namrouty & AbuShaaban

[xxxi]- Sangari

[xxxii]- Lin et al

[xxxiii]- Asif Hasanet al

[xxxiv]- Fan et al

[xxxv]- Ngai et al

[xxxvi]- Gurumurthy &Kodali

[xxxvii]- Anand & Kodali

[xxxviii]- Doolen & Hacker

[xxxix]- Espadinha-Cruz et al

[xl]- Falasca et al

[xli]- Yossi Sheffi

[xlii]- Rice & Caniato

[xliii]- Jia & Bai

[xliv]- Muduliet al

[xlv]- Iakovou et al

[xlvi]- Tang

[xlvii]- Christopher & Peck

[xlviii]- Vachon

[xlix]- Rao & Holt

[l]- .Zhu et al

[li]- Total Quality Environmental Management

[lii]- Paulraj

[liii]- González et al

[liv]- Step wise Weight Assessment Ratio Analysis (SWARA)

[lv]- HashemkhaniZolfani & Saparauskas

[lvi]- Stanujkic et al

[lvii]- Alimardani et al

[lviii]-Tuş Işık & Aytaç Adal

آقایی، محمد؛ خسروانیان، حمیدرضا؛ غضایری، علیرضا. (1392). "طراحی الگوی زنجیره تأمین و توزیع چابک با رویکردی تلفیقی از مفاهیم کلاسیک چابکی و الگوسازی تفسیری ساختاری: نگاهی فرایندی به چابکی سازمانی (مورد مطالعه: صنعت پخش)"،نشریه علمی- پژوهشی بهبود مدیریت، سال هفتم(شماره2، پیاپی 20)، 55-76.

پریانی، کیومرث. (1391). " مروری کلی بر مدیریت زنجیره تامین (قسمت اول) زنجیره‌تأمین، یافته­های جدید"، صنعت حمل و نقل، شماره 314، 90-92.

تیزرو، علی؛ آذر، عادل؛ احمدی، رضا؛ رفیعی، مجید. (1390). "ارائۀ مدل چابکی زنجیره تأمین مورد مطالعه: شرکت سهامی ذوب آهن"، مدیریت صنعتی، دوره 3(شماره7), 17-36.

جمالی، غلامرضا. (1393). "پیش بینی سهم بازار و احتمال ابقا و جابه جایی مشتریان بانک­های شهر بوشهر: مقایسه­ی تحلیلی نتایج روش زنجیره­ی مارکف و SWARA"، مجله تحقیق در عملیات در کاربردهای آن، سال یازدهم، شماره چهارم (پیاپی43)، 2251-7286, 75-87.

حسینی، سیده اسماء؛ ایرانبان، سید جواد؛ میرجهان مرد، سید جواد. (1393)." تعیین و اولویت بندی عوامل مؤثر بر زنجیره‌تأمین سبز با استفاده از رویکرد تحلیل مسیر"، مدیریت تولید و عملیات، دوره پنجم، پیاپی (9)، شماره (2)، 78-161.

صفائی قادیکلائی، عبدالحمید؛ غلام­رضا، تباردیو کلائی؛ زهرا. (1393). "تبیین چارچوبی برای ارزیابی پایداری زنجیرة ‌تامین مواد غذایی با استفاده از فرایند تحلیل شبکه­ای فازی (مورد مطالعه: شرکت­های منتخب تولیدی فراورده های گوشتی استان مازندران)"، مدیریت صنعتی, دوره6(شماره 3), 535-554.

الفت، لعیا؛ خاتمی ­فیروز ­آبادی، علی؛ خداوردی، روح الله. (1390). "مقتضیات تحقق مدیریت زنجیره‌ تأمین سبز درصنعت خودروسازی ایران". فصلنامه علوم مدیریت ایران, سال ششم(شماره 21 ), 123-140.

الفت، لعیا؛ شهریاری­نیا، آرش. (1393). "مدل­ سازی ساختاری تفسیریِ عوامل مؤثر بر انتخاب خمکار در زنجیره‌ تأمین چابک"، مدیریت تولید و عملیات، دوره پنجم، پیاپی(9)، شماره (2)، 128-109.

الفت، لعیا؛ مرزعی نصرآبادی، اسماعیل. (1393). "مدلی جهت اندازه گیری پایداری زنجیره‌ تأمین مورد مطالعه: صنعت فرش ماشینی ایران"، فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال نهم (شماره 33)، 29-46.

فکورثقیه، امیر محمد؛ الفت، لعیا؛ فیضی، کامران؛ امیری، مقصود. (1393)."مدلی برای قابلیت ارتجاعی زنجیره‌ تأمین برای رقابت­پذیری در شرکت­های خودروسازی ایران"، مدیریت تولید و عملیات، دوره 5 پیاپی 8 (1), 143-164.

مانیان، امیر؛ دهقان نیَری، محمود، اخوان انوری، محمدرضا؛ قربانی، داود. (1389)."شناسایی عوامل مؤثر بر عملکرد زنجیره­ی تأمین (مطالعه­ی موردی صنعت قطعه­سازی خودرو)"، فصلنامه علوم مدیریت ایران, سال پنجم(شماره 17)، 67-87.

Agarwal, A., Shanka, R., & Tiwar, M. (2006)." Modeling the metrics of lean, agile and leagile supply chain: An ANP-based approach". European Journal of Operational Research, 173(1), 211-225.

Al-Aomar, R., & Weriakat, D. (2012). "A Framework for a Green and Lean Supply Chain: A Construction Project Application". International Conference on Industrial Engineering and Operations Management Istanbul, Turke, July, 289-299.

Alimardani, M., Hashemkhani Zolfani , S., & Aghdaie , M. (2013). "A Novel Hybrid SWARA and VIKOR Methodology for Supplier Selection in an Agile Environment". print/ISSN 2029- 4921, 19, 533–548.

Anand, G., & Kodali, R. (2008). "A conceptual framework for lean supply chain and its implementation". International Journal of Value Chain Management, 2(3,doi:10.1504/ijvcm.2008.019517), 313-357.

Asif Hasan, M., Sarkis, J., & Shankar, R. (2012). "Agility and production flow layouts: An analytical decision analysis". Computers & Industrial Engineering, 898–907.

Azevedo, S., Carvalho , H., & Machado , V. (2010). "The Influence of LARG Supply Chain Management". Practices on Manufacturing Supply Chain Performance.

Azevedo, S., Carvalho, H., & Cruz-Machado, V. (2011). "A proposal of LARG Supply Chain Management Practices and a Performance Measurement System". International Journal of e-Education, e-Business, e-Management and e-Learning, 1(1), 7-14.

Azevedo, S., Govindan, K., Carvalho, H., & Cruz-Machado, V. (2011). "Ecosilient Index to assess the greenness and resilience of the upstream automotive supply chain". International Symposium on the Analytic Hierarchy Process, 1-6.

Cabral, I., Espadinha-Cruz, P., Puga-Leal, R., Grilo, A., & Cruz-Machado, V. (2011). "Decision-making models for interoperable lean, agile, resilient and green supply chains". In Proceedings of the International Symposium on the Analytic Hierarchy Process, 1-6.

Cabral, I., Grilo, A., & Cruz-Machado, V. (2012). "A decision-making model for Lean, Agile, Resilient and Green supply chain management". International Journal of Production Research, 50(17), 4830-4845.

Carter, C., & Rogers, D. (2008). "A framework of sustainable supply chain management: moving toward new theory". International Journal of Physical Distribution & Logistics Management, 38(5), 360-387.

Carvalho, H., & Cruz-Machado, V. (2011). "Integrating Lean, Agile, Resilience and Green Paradigms in Supply Chain Management (LARG_SCM)". Faculae de Cadencies e Technologic da Universidad Nova de Lisboan, 27-48.

Carvalho, H., Azevedo , S., & Cruz-Machado, V. (2012). "Agile and resilient approaches to supply chain management: influence on performance and competitiveness". Logist. Res, 4(2), 49-62.

Carvalho, H., Duarte , S., & Cruz Machado , V. (2013). "enteric Integration of Lean, Agile, Resilient, and Green Practices in Automotive Supply Chain". Review of International Comparative Management, 14, 237-248.

Carvalho, H., Duarte , S., & Cruz Machado, V. (2011). "Lean, agile, resilient and green: divergencies and synergies". InternationalJournal of Lean Six, 2(2), 151-179.

Christopher , M., & Peck, H. (2004). "Sigma Building the resilient supply chain". International Journal of Logistics, 15(2), 1-13.

Cruz Machado, V., & Duarte, S. (2010). "Tradeoffs among Paradigms in Supply Chain Management". International Conference on Industrial Engineering and Operations Management Dhaka, Bangladesh, January.

Dibia, I., Dhaka, H., & Onuh, S. (2011). "A Lean Study using the Soft Systems Methodology". International Journal of Applied Science and Technology,  1(6), 68-80.

Doolen, T., & Hacker, M. (2005). "A review of lean assessment in organizations: An exploratory study of lean practices by electronics manufacturers". Journal of Manufacturing Systems, 24(1), 55-67.

Dües, Ch., M., Tan, K., H., Lim, M. (2011). Green as the New Lean: How to Use Lean Practices as a Catalyst to Greening Your Supply Chain. Journal of Cleaner Production, oi: 10.1016/ j.jclepro.2011.12.023: 1-18.

El-Namrouty, K., & AbuShaaban, M. (2013). "Seven wastes elimination targeted by lean manufacturing case study Gaza strip manufacturing firm". International Journal of Economics, Finance and Management Sciences, 2(1), 68-80.

Espadinha-Cruz, P., Grilo, A., Puga-Leal, R., & Cruz-Machado, V. (2011). "A Model for Evaluating Lean, Agile, Resilient and Green Practices Interoperability in Supply Chains". Proceedings of the 2011 IEEE IEEM(978-1-4577-0739-1/11/$26.00 ©2011 IEEE), 1209-1231.

Falasca, M., W.Zobel, C., & Cook, D. (2008). "A Decision Support Framework to Assess Supply Chain Resilience Chain Resilience". Proceedings of the 5th International ISCRAM Conference – Washington, DC, USA, May 2008 F. Fiedrich and B. Van de Walle, eds, 596-605.

Fan, Q., Xu, X., & Gong, Z. (2007). "Research on Lean, Agile and Leagile Supply Chain". International Conference on Wireless Communications, Networking and Mobile Computing, 1(15), 4902-4905.

González, P., Sarkis, J., & Adenso-Díaz, B. (2008). "Environmental management system certification and its influence on corporate practices: Evidence from the automotive industry". International Journal of Operations & Production Management, 28(11), 1021-1041.

Gurumurthy, A., & Kodali, R. (2009). "Application of benchmarking for assessing the lean manufacturing implementation". Benchmarking: An International Journal, 16(2), 274-308.

HashemkhaniZolfani, S., & Saparauskas, J. (2013). "New application of SWARA method in prioritizing sustainability assessment indicators of energy system". Engineering Economics, 24(5), 408-414.

Holt, D., & Ghobadian, A. (2009). "An empirical study of green supply chain management practices amongst UK manufacturers". Journal of Manufacturing Technology Management, 20(7, doi: 10.1108/17410380910984212), 933-956.

Hu, A., & Hsu, C.-W. (2010). "Critical factors for implementing green supply chain management practice: An empirical study of electrical and electronics industries in Taiwa". Management Research Review, 33(6, doi: 10.1108/01409171011050208), 586-608.

Iakovou, E., Vlachos, D., & Xanthopoulos, A. (2007). "An analytical methodological framework for the optimal design of resilient supply chains". International Journal of Logistics Economics and Globalisation, 1(1), 1-20.

Jaklic, J., Trkman, P., Groznik, A., & Stemberger, I. (2006). "Enhancing Lean Supply Chain Maturity with Business Process Management". Journal of information and organizational sciences, 30(2), 205-233.

Jia, X., & Bai, L. (2009). "The Enterprise Application Information System Integration based on the Green Supply Chain Management". Itcs: 2009 International Conference on Information Technology and Computer Science, Proceedings , 2 (Proceedings), 433-435.

Ketchen, D., & Hult, G. (2007). "Bridging organization theory and supply chain management: The case of best value supply chains". Journal of Operations Management, 25, 573-580.

Lin, C., Chiu, H., & Chu, P. (2006). "Agility index in the supply chain". International Journal of Production Economics, 100(2), 285-299.

Lotfi, M., Sodhi, M., & Kocabasoglu-Hillmer, C. (2013). "How efforts to achieve resiliency fit with lean and agile practices". Proceedings of the 24th Production and Operations Management Society, Denver, USA.1-9

Maleki, M., & Cruz Machado, V. (2013). "Generic integration of lean, agile, resilient, and green practices in automotive supply chain”. Review of International Comparative Management, 14(2), 237- 248.

Maleki, M., Cruz Machado, V., (2013). Generic Integration of Lean, Agile, Resilient, and Green Practices in Automotive Supply Chain. Review of International Comparative Management. (14), 237-248.

 Maleki, M., da Cruz, P., Valente, R., & Machado, V. (2011). "Supply Chain Integration Methodology: LARGe Supply Chain". Encontro Nacional de Engenharia e Gestão Industrial, 57.

Muduli, K., Govindan, K., Barve, A., & Geng, Y. (2012). "Barriers to green supply chain management in Indian mining industries: a graph theoretic approach". Journal of Cleaner Production, 41(Available online 3), 335-344.

Ngai, E., Chau, D., & Chan, T. (2011). "Information technology, operational, and management competencies for supply chain agility Findings from case studies". Journal of Strategic Information Systems, 20(3), 232–249.

Paulraj, A. (2009). "Environmental Motivations: a Classifi cation Scheme and its Impact on Environmental Strategies and Practices". Business Strategy and the Environment, 18(7), 453-468.

Rao, P., & Holt, D. (2005). "Do green supply chains lead to competitiveness and economic performance?"International Journal of Operations and Production Management, 9(25), 898-916.

Rice, J., & Caniato, F. (2003). "Building a secure and resilient supply network". Supply Chain Management Review, 7(5), 22-31.

Rosič, H., Bauer, G., & ammernegg, W. (2009). "A Framework for Economic and Environmental Sustainability and Resilience of Supply Chains". In Rapid Modeling for Increasing Competitiveness, 91-104.

Sangari, M. S., Razmi, J., & Zolfaghari, S. (2015). "Developing a practical evaluation framework for identifying critical factors to achieve supply chain agility". Measurement, 62, 205-214.

Sarraf, F., Razavi, S., & Mohammadi, M. (2013). "Evaluate relationship between management accounting and control practices in lean system". Journal of Applied and Basic Sciences, 6(1), 120-123.

Stanujkic, D., Karabasevic, D., Zavadskas, E. K.(2015). "Framework for the Selection of a Packaging Design Based on the SWARA Method". Inzinerine Ekonomika-Engineering Economics, 26 (2), 181-187.

Sukwadi , R., Wee, H., & Yang , C. (2013). "Supply Chain Performance Based on the Lean–Agile Operations and Supplier–Firm Partnership: An Empirical Study on the Garment Industry in Indonesia", Journal of Small Business Management. 51(2), 297-311.

Swafford, M., Ghosh, S., & Murthy, N. (2008). "Achieving supply chain agility through IT integration and flexibility". International Journal of Production Economics, 116(2), 288-297.

Taherkhani,H., Esfahani M. H., (2013). "Presenting a New Hybrid Model of MCDM Methods in Selecting the Best Material of Sleepers in Railway". International Conference on Recent Advances in Railw ay Engineering (ICRARE-2013), 1-13.

Tang, C. (2006). "Robust strategies for mitigating supply chain disruptions". International Journal of Logistics Research and Applications, 9(1), doi: 10.1080/13675560500405584), 33-45.

Tuş Işık, A., &Aytaç Adalı, E. (2016) "A new integrated decision making approach based on SWARA and OCRA methods for the hotel selection problem". Int. J. Advanced Operations Management, 8( 2), 140–151.

Vachon, S. (2007). "Green supply chain practices and the selection of environmental technologies" . International Journal of Production Research, 45(18), 4357-4379.

Wu, H. (2009). "The Lean Manufacture Research in Environment of the Supply Chain of Modern Industry Engineering". Ieee 16th International Conference on Industrial Engineering and Engineering Management, 1(2), 297-300.

Zhu, Q., Sarkis, J., & Lai, K. H. (2008). "Green supply chain management implications for closing the loop". Transportation Research Part E: Logistics and Transportation Review, 44(1), 1-18.