نوع مقاله : مقاله پژوهشی- فارسی
نویسندگان
1 دانشیار گروه مدیریت، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2 استادیار مدیریت صنعتی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
3 کارشناسی ارشد مدیریت صنعتی، دانشکده اقتصاد و علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
چکیده
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
Purpose: This study aims to reduce and manage the risks in a sustainable supply chain of refineries and to adopt appropriate strategies to deal with the sanctions.
Design/methodology/approach: The present study is typically practical in terms of purpose and quantitative in terms of approach, consisting of interviews and questionnaires, and exploratory in nature. The statistical population studied included all top managers of the engineering, safety, health, environment and passive defence, research and technology, and operations and exploitation departments of Abadan Oil Refining Company. By using numerous questionnaires and taking advantage of the opinions of experts and experts in the oil refining industry, in this study, five main categories of sustainable supply chain risks and their 13 sub-factors were identified. After extracting sustainable supply chain risks from the literature using the fuzzy Delphi technique, the list of these risks was refined according to the economic conditions of Iran based on the opinions of experts. Then, the risk items and subsets identified in the previous step were weighted and prioritized using the SWARA technique.
Findings: It was found that using bipolar neutrosophic number sets is more effective than other methods when dealing with complex, ambiguous, and inadequate information. This technique can process positive and negative information simultaneously. The results indicated that the best strategies to deal with sanctions are reconstruction and major repairs in production lines, “focusing on research and development of products and processes”, and “reducing insurance premiums for domestic producers”. Also, the findings of SWARA's technique denoted that among the main risks, "lack of infrastructure" is the top priority and the "critical" risk is the last priority.
Research limitations/implications: One limitation that should be considered is that the findings of this study were conducted in Abadan Oil Refining Company. Therefore, examining this approach in other companies might lead to different results. Given that this study was conducted at a specific period, caution should be exercised in generalizing the results in the long term and in the future. In this research, the Fuzzy Delphi, SWARA, Bipolar Neutrosophic and TOPSIS techniques were applied. Therefore, if a study is conducted using other approaches or other risks and strategies, the results might be different.
Practical implications: While explaining the neutrosophic method of bipolarity, the results can be used by managers in making policies in various economic fields, especially the oil refining industry. As a future research subject, the risks and strategies proposed in this study can be used to assess sustainable supply chain risks in other units in different industries to determine the model's validity. Based on the research findings, this study suggested focusing on the first three strategies that had higher priorities: i) renovation and major repairs in production lines; ii) establishing companies that can verify product quality and issue approvals at the international level, and iii) reducing insurance premiums for domestic producers. The proposed strategies are practically valuable for policymakers and managers who intend to enhance their ability against sanctions.
Social implications: Sanctions have had a negative impact on the business revenues. Therefore, adopting the right strategies to counter and neutralize sanctions will improve corporate revenues. Increasing corporate revenues will enable them to fulfil their social responsibilities better and improve public satisfaction and societal well-being.
Originality/value: Most previous studies have examined barriers or presented models, while the innovation of this research can be explained in terms of identifying, categorizing, and prioritizing sustainable supply chain risks using bipolar neutrosophic hierarchical analysis in the Abadan oil refinery, a subject which had been neglected by researchers. The most important advantages of the present study include the combined and scaled reasoning method, rapid calculation, application of different weights of risks and strategies, inclusion of qualitative and quantitative indicators, high accuracy, and ranking and prioritization of risks and strategies.
کلیدواژهها [English]
با توجه به تأکید روزافزون بر پایداری در سطح جهان و نقش مهمی که توسعۀ پایدار برای بقای سازمان ایفا میکند، بسیاری از سازمانها تلاش زیادی صرف ترکیب پایداری در عملیات تجاری خود کردهاند. در حوزۀ زنجیرۀ تأمین نیز، این تلاشها با ظهور مفهوم زنجیرۀ تأمین پایدار نمایان شده است (Peng et al., 2020). زنجیرۀ تأمین پایدار بهصورت ادارۀ جریان مواد استفادهشده، دادهها و سرمایه و همچنین همکاری در طول یک زنجیرۀ تأمین با در نظر گرفتن سه بعد توسعۀ پایدار، نظیر پایداری در حوزۀ زیستمحیطی، پایداری در حوزۀ اقتصادی و پایداری در حوزۀ اجتماعی معرفی شده است (Khodai Meydanshah & Malaki Nejad, 2019). اتخاذ پایداری همچنین به مزیت رقابتی کمک میکند و به افزایش سهم بازار منجر میشود (Raj et al., 2021).
از سوی دیگر ظهور جهانیشدن، پیمانکاری فرعی و تقویت مداوم فضای رقابتی، سیکل پایینتر عمر کالاها، ظهور تکنولوژیهای نوین، بهبود ارتباط میان تأمینکنندگان و گسترش کالاها باعث رشد مشکلات مدیریت زنجیرۀ تأمین پایدار شده است و زنجیرۀ تأمین پایدار را بهسمت پیچیدهشدن پیش برده و باعث بالارفتن سطح پیچیدگی، بیاطمینانی و ریسک موجود در زنجیرۀ تأمین شده است Saberi et al., 2019; Dwivedi et al., 2020; Nooralipour Nahavandi et al., 2019)). عنایت به این عدم قطعیتها و نااطمینانیها و متغیرها و دلایل ایجادکنندۀ ریسکهای مختلف، سبب شده است تا مدیریت ریسک به یکی از مهمترین و اساسیترین عناوین تحقیقاتی در ادبیات حوزۀ عملیات کسب و کار و زنجیرۀ تأمین تبدیل شود (Farrokh et al., 2019). تصمیمگیری دربارۀ منابع پایدار، مدیریت روابط و بازیابی منابع، گسترش محیطی، تقلیل هزینهها و کاستن از میزان ریسکهای پایدار، مسئولیتی خطیر و سنگین برای مدیران زنجیرۀ تأمین است؛ بنابراین بررسی ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار، تحلیل آثار آنها و گسترش شیوهها و رویههای مدیریت ریسک برای موضوع زنجیرۀ تأمین پایدار، به موضوعی با اهمیت مبدل شده است (Hofmann et al., 2014).
تحقیقات نشان میدهند که ریسکهای مختلفی در مدیریت زنجیرۀ تأمین پایدار وجود دارد (Moktadir et al., 2021). ریسکهای مدیریت پایدار زنجیرۀ تأمین در پنج بعد از پایداری (اجتماعی، زیستمحیطی، اقتصادی، فنی و نهادی) تفکیک شد (He et al., 2021). 11 ریسک را در مدیریت زنجیرۀ تأمین پایدار، نظیر مشکل برنامهریزی تولید، بیاطمینانی از عرضه و تقاضا، کیفیت یا عملکرد فرآیند در پایین منبع تأمین، خطرات فناوری اطلاعات و تسهیم اطلاعات و ... شناسایی کردند. در تحقیق خلج و رحیمیان[i] (2020) 36 ریسک زنجیرۀ تأمین در هفت دسته (ریسکهای رابطهای، ریسکهای اطلاعاتی، ریسکهای عملیاتی، ریسکهای مالی، ریسکهای سازمانی، ریسکهای تقاضا و مشتریان نهایی و ریسکهای محیطی) طبقهبندی شدند. در تحقیق علیزادۀ درخشان و همکاران[ii] (2019)، ریسکها به شش گروه اصلی و 24 گروه فرعی مشخص شدند. براساس نتایج، ریسک تأمین و ریسک تقاضا، بااهمیتترین ریسکها بودند و همچنین ریسکهای ریسک مالی/ اقتصادی، ریسک اجتماعی/ سیاسی و ریسک زیستمحیطی به ترتیب در اولویتهای سوم تا ششم جای گرفتند.
تحقیقات در زمینۀ ریسک زنجیرۀ تأمین ازنظر توسعۀ پایدار با روند توسعۀ پایدار و توسعۀ سبز همسو است و یافتههای تحقیقاتی زیادی نیز حاصل شده است. این مطالعات پشتیبانی نظری غنی و راهنمای روششناختی را برای تحقیقات دربارۀ خطر زنجیرۀ تأمین در آینده فراهم میکنند؛ با این حال، هنوز برخی شکافها در تحقیقات موجود وجود دارد.
نخست برخی از محققان توسعۀ پایدار را در تحقیق دربارۀ ریسک زنجیرۀ تأمین در نظر گرفتهاند، با این حال آنها فقط ازنظر کیفی چارچوبی، تجزیه و تحلیل ریسک را ارائه میدهند و فاقد تحقیقات تجربی دربارۀ زنجیرۀ تأمین در حوزۀ فعالیت پالایشگاهاند؛ بنابراین راهنمایی آنها برای بهبود پایداری زنجیرۀ تأمین قوی نیست.
دوم، برای روشهای ارزیابی کمی ریسک زنجیرۀ تأمین، یادگیری ماشین، کمبود ارزیابیهای جامع مبتنی بر فرایند تحلیل سلسلهمراتبی را جبران و مزایای اتصالات غیرخطی را کاملاً بازی میکند؛ اما فرایند تحلیل سلسلهمراتبی نیز برخی از نقصها را نشان میدهد. استفاده از مجموعه اعداد جدید نظیر نوتروسوفیک دوقطبی، به یک موضوع داغ تحقیقاتی تبدیل شده است.
با توجه به تحقیق زاوالا- آلسیوار و همکاران[iii] (2020)، تحقیق قصد دارد ریسکهای موجود و استراتژیهای مناسب را در زمان تحریم در زنجیرۀ تأمین پایدار، با بهرهگیری و بهکارگیری از رویههایی نظیر دلفی فازی و تحلیل سلسلهمراتبی نوتروسوفیک دوقطبی، سوارا و تاپسیس، که ازجمله شیوههای جدید و برتر تصمیمگیریاند، شناسایی و اولویتبندی کند.
شرکت پالایش نفت آبادان یک شرکت دولتی در زمینۀ پالایش نفت است که در سال 1291، بهعنوان نخستین تصفیهخانۀ نفت کشور آغاز به کار کرد. اکنون نیز با ظرفیت پالایش ۴۳۰ هزار بشکه در روز، بزرگترین پالایشگاه نفت کشور ایران محسوب میشود. امروزه رقابت در صنایع پتروشیمی، روز به روز بسیار پیچیده و دشوار و ارزیابی و تخمین بازار آتی بسیار پیچیدهتر شده است. در چند سال اخیر، بیشتر شرکتهای فعال در صنعت پتروشیمی به حوزههای محیط زیستی و پایدار رو آوردهاند که این خود حجتی واضح بر حرکت این صنعت بهسمت آیندهای رقابتی است. با آنکه فعالیتهای مرتبط با پایداری در شرکت پالایش نفت آبادان موضوعی بااهمیت است و بهرهوری و بازدهی این شرکت را بهصورت چشمگیری ارتقا میبخشد، نواقص بسیار زیادی در استقرار آن دیده شده است؛ زیرا ریسک در هر فعالیتی وجود دارد و بیتوجهی به این موضوع، امور شرکت را با بحران مواجه میکند. ریسک را باید کنترل و مدیریت و با در نظر گرفتن آن و اثراتش در انجام فعالیت، از آثار مخرب آن جلوگیری کرد. در صورت نادیدهگرفتن ریسکها در اجرای شیوههای پایداری در زنجیرۀ تأمین، شرکت نمیتواند صحیح گام بردارد و به نتایج مناسب دست پیدا نکند. انجام این تحقیق گام بزرگی در راستای غنیسازی ادبیات در این موضوع میشود. بهلحاظ عملی و کاربردی نیز، تحقیق حاضر دارای کاربردهای مفیدی برای شرکت پالایش نفت آبادان است. استفاده از زنجیرۀ تأمین پایدار، یکی از عوامل مهم و مؤثر در بهبود وضعیت شرکت پالایش نفت آبادان است. شناخت ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار باعث دستیابی به فاکتورها و عواملی میشود که میتوانند تأثیر منفی بر اجرای امور سازمان بگذارند و از این طریق شرکت پالایش نفت آبادان، نسبتبه برنامهریزی برای کنترل این عوامل اقدام میکند. بررسی ریسکها، شرکت پالایش نفت آبادان را به نتایج زیر میرساند:
شناسایی ریسکها بهترین راه مبارزه با حوادث ناگوار سر راه زنجیرۀ تأمین پایدار است. با ارزیابی مشکلات بالقوۀ زنجیرۀ تأمین پایدار و راهبردهای رفع آنها، شانس موفقیت پالایشگاه بهبود خواهد یافت. با توجه به اهمیت شناسایی ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار برای شرکت پالایش نفت آبادان، برآیند به دست آمده از این تحقیق قابلیت کمک فراوان به شرکتها، جامعه و افراد بهجهت کاهش از دست دادن منابع و ارتقای اثربخشی را خواهد داشت. این پژوهش قصد دارد به سؤالات زیر پاسخ دهد:
زنجیرۀ تأمین یک کالا، کلیۀ رویههای در ارتباط با تولید و مبدلسازی کالا و محصولات را شامل میشود. این فعالیتها از فرایند آمادهسازی مادۀ خام تا ارسال محصول نهایی به مشتری نهایی، تعیین منبع و نیز جریانهای اطلاعاتی دخیل را در بر میگیرد (Henari et al., 2020). زنجیرۀ تأمین بهصورت «شبکهای از مؤسسات مرتبط و هماهنگ با هم که بهصورت متقابل و تعاونی با هم مشغول به فعالیتاند» یا سیستمی «تشکیلشده از تمامی گروههایی که بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم دخیل در انجام درخواستهای مشتریاناند» تعریف شده است (Wieland, 2021).
اهمیت در نظر گرفتن موضوع توسعۀ پایدار در گسترش از یک سو و اهمیت مدیریتکردن زنجیرۀ تأمین برای دستیابی به عملکرد مناسب یا حرکتکردن بهسوی عملکرد هزینهای بهصرفه در مقطع جزئی و کلی، سبب ایجاد واژهای نوین با معنی «زنجیرۀ تأمین پایدار» شده است. زنجیرۀ تأمین پایدار بهدلیل نیاز به دقت همزمان در تأثیرات اجتماعی و زیست محیطی رویههای زنجیرۀ تأمین و نیز عملکرد هزینهای آن در مدیریتکردن جریانات دانشی، موجودی و هزینهای بیان شده است (Jabarzadeh et al., 2020). زنجیرۀ تأمین پایدار، مدیریتکردن مواد خام و اولیه، دانش، جریان سرمایه و نیز هماهنگی بخش مؤسسات زنجیرۀ تأمین برای دسترسی به مقاصد توسعۀ پایدار، مشمول بخشهای اجتماعی، زیستمحیطی و اقتصادی است (Amani et al., 2020). پایداری در موضوع و مفهوم زنجیرۀ تأمین برگرفته از موضوع زنجیرۀ تأمین بهصورت سنتی است. بنابراین بررسی و ارزیابی عملکرد پایدار در زنجیرۀ تأمین، بر ایجاد وضوح و آغاز خلاقیت و ابتکار در زنجیرۀ تأمین اثرگذار است (Malmir et al., 2020). در حالی که برخی پژوهشگران در تحلیل ابعاد پنجگانۀ ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار بر مبنای تحلیل پارتو اقدام کردهاند (Moktadir et al., 2021) برخی دیگر استفاده از شبکههای عصبی بهینهشدۀ BP را ترجیح داده و توصیه کردهاند (Jianying et al., 2021).
ریسک در ادبیات، شانس بیدقتی در برآورد خطرات معرفی شده است Kennedy et al., 2019; Karmaker et al., 2023). ریسکها، وقایع احتمالی مثبت یا منفیاند که ممکن است اهداف هر پروژه یا فعالیتی را تحت تأثیر قرار دهند (Ullah et al., 2021). ازنظر سازمان استانداردهای بینالمللی، ریسک بهصورت مجموعهای از احتمال رخداد یک واقعه و پیامدهای آن بیان شده است. بنابراین بررسی کلیۀ ریسکهای احتمالی در یک فعالیت و احتمال بروز و اتفاق آن، بخش مهم و اساسی در فرایند ارزیابی و مطالعۀ ریسک است (Poursaeed & Mohammadipour, 2019).
بسیاری از محققان به شناسایی مخاطرات و تعیین میزان اثرگذاری آنها در زنجیرۀ تأمین پایدار توجه کردهاند. در حالی که برخی از آنان با استفاده از روشهای تصمیمگیری چند معیارۀ ریسکهای طراحی محصول، به امنیت فناوری اطلاعات و مخاطرات ناشی از بلایای طبیعی تأکید کردهاند (Daneshyar & Iranpour, 2020). برخی دیگر از محققان (Khorasani & et al., 2017) ریسکهای مرتبط با بخش عرضه و تأمینکنندگان را در اولویتهای بالاتری رتبهبندی کردهاند. از سوی دیگر برخی دیگر با استفاده از روش سوارای فازی با انجام تحقیقی در یک گروه صنعتی، نتیجهگیری کردهاند که ابعاد ریسک اجتماعی، ریسک زیستمحیطی، ریسک اقتصادی و تحققنیافتن تعهد اجتماعی، مهمترین مؤلفههاییاند که پایداری زنجیرۀ تأمین را تهدید میکنند (Alam Tabriz et al., 2017). در همین زمینه برخی محققان با استفاده از یک رویکرد آمیخته و تحلیل عاملی پس از معرفی ریسکهای متعدد، اقدام به ارائۀ یک دستهبندی هفتگانه از آنها کردهاند که درنهایت ریسکهای مالی، محیطی، رابطهای، اطلاعاتی، سازمانی، عملیاتی، تقاضا و مشتریان نهایی را ازجمله مهمترین مؤلفهها معرفی کردهاند (Khalaj & Rahimian, 2020). در تحقیقی با عنوان «ارزیابی ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار با روش تحلیل حالات و دلایل شکست در محیط فازی»، محققان پس از شناسایی 16 عامل ریسک و دستهبندی آنان، عوامل شکست پایداری زنجیرۀ تأمین را به ترتیب بحرانهای مالی، رعایتنکردن قوانین پایداری، بلایای طبیعی و استفادۀ ناکارا از منابع معرفی کردهاند (Farrokh et al., 2019).
در فضای بینالمللی نیز تحقیقات متعددی دربارۀ مخاطرات پایداری زنجیرۀ تأمین انجام شده است Raj et al., 2021; karmaker et al., 2023). در پژوهشهای مشابه، برخی محققان با تأکید بر لزوم تابآوری، پایداری زنجیرۀ تأمین و تأکید بر تشکیک مساعی بین مراجع مختلف تأثیرگذار بر پایداری زنجیرۀ تأمین (Song et al., 2017)، دربارۀ ابعاد سه گانۀ اقتصادی، محیطی و اجتماعی مطالعه کردهاند (Zavala-Alcívar et al., 2020). از سوی دیگر مکتدیر و همکاران[iv] (2021) موارد مرتبط با مشتریان از قبیل تغییر در ترجیحات مشتریان و نوسانات قیمت را از مهمترین مخاطرات پایداری زنجیرۀ تأمین برشمردهاند. هه و همکارن[v] (2021) نیز در یک یک پژوهش آمیخته با استفاده از تکنیکهای متعدد کمی و کیفی، به عوامل مرتبط با زیرساخت، شدت رقابت و عوامل بحرانزای طبیعی و اجتماعی بهعنوان مخاطرات تأثیرگذار بر پایداری زنجیرۀ تأمین تأکید کردند. برخی محققان نیز با تمایل به بهکارگیری تکنیکهای پیچیدهتر فنون و الگوریتمهای بهینهسازی مانند الگوریتم «شبکههای عصبی انتشار رو به عقب» به این نتیجه رسیدند که مخاطرات اصلی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و ریسکهای مرتبط با هماهنگی و همکاری است و مدیران باید توجه خود را به این عوامل معطوف کنند (Jianying et al., 2021). در جدول 2، فهرست نسبتاً جامعی از مخاطرات معرفیشده از سوی محققان داخلی و خارجی ارائه شده است.
تغییر تقاضای مشتریان، جهانیشدن، بیماریهای همهگیر، منازعات میان کشورها مانند جنگ روسیه و اوکراین، پیچیدگیها و عدم قطعیتها در شرایط جهان واقعی، خطرات و چالشهای زیادی را در کسبوکارهای مختلف جهانی ایجاد کرده است. این عوامل بههمراه تحریمهای ظالمانۀ اقتصاد و پایداری زنجیرۀ تأمین، پالایشگاههای ایران را با دشوارهای مضاعفی روبهرو کرده است. با وجود مطالعات متعدد، فقدان یک مطالعۀ نسبتاً جامع و یکپارچه با توجه به شرایط خاص اقتصاد ایران، که تعاملات این عوامل را ازنظر اقتصاد نوظهور بررسی کرده باشد، احساس میشود.
پژوهش حاضر ازنظر هدف، کاربردی و ازنظر روش اجرا کمی، متشکل از مصاحبه و پرسشنامه و ازنظر ماهیت، اکتشافی به حساب میآید. جامعۀ آماری مطالعهشده در این تحقیق، کلیۀ مدیران و رؤسای بخشهای مهندسی طرحها، ایمنی، بهداشت، محیطزیست و پدافند غیرعامل، تحقیق و فناوری و عملیات و بهرهبرداری شرکت پالایش نفت آباداناند. با توجه به نیاز به استفاده از نظرات خبرگان در این تحقیق، 10 نفر از اعضای جامعه با سابقۀ کاری بالای 10 سال و حداقل مدرک کارشناسی ارشد بهعنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری و جمعآوری اطلاعات از دو روش کتابخانهای و میدانی بهره گرفته شد؛ به این صورت که از روشهای کتابخانهای برای گردآوری اطلاعات مربوط به ادبیات موضوع و پیشینۀ تحقیق و از روش میدانی شامل توزیع پرسشنامه برای جمعآوری مطالب مورد نیاز دربارۀ شناسایی و اولویتبندی ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار و نیز استراتژیهای مناسب در زمان تحریم استفاده شد. در این تحقیق بهمنظور تجزیه و تحلیل دادهها و دستیابی به نتایج مدنظر از تکنیکهای دلفی فازی، سوارا و تحلیل سلسلهمراتبی نوتروسوفیک دوقطبی و تاپسیس استفاده شد. روش کار به این صورت است که پس از استخراج ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار از تحقیقها، با استفاده از فن دلفی فازی فهرست این ریسکها متناسب با شرایط اقتصادی ایران بر مبنای نظرات متخصصان پالایش و به شرح جدول زیر مشخص شد. در مرحلۀ بعد با استفاده از تکنیک سوارا ریسکها و زیرمجموعههای شناساییشده در مرحلۀ قبل وزندهی و اولویتبندی شدند Ghasemiyeh et al., 2015). تحقیقات نشان داده است که استفاده از مجموعه اعداد نوتروسوفیک دوقطبی در مواجه با اطلاعات پیچیده، مبهم ناکافی از کارآیی بیشتری نسبتبه دیگر روشها برخوردار است (Ghasemiyeh et al., 2024) و قادر است اطلاعات مثبت و منفی را همزمان پردازش کند (Görçün et al., 2023). همچنین با توجه به استفاده از توابع عضویت و عدم عضویت، توانایی بیشتری در مواجهه با شرایط واقعی و اطلاعات ناکافی داشته باشد؛ بنابراین با اطمینان بیشتری نتایج حاصلشده تعمیم داده میشود (Saleh et al., 2023). از سوی دیگر ویژگی اصلی سوارا امکان ارزیابی نظر خبرگان دربارۀ اهمیت معیارها در فرآیند تعیین وزن آنهاست. توانایی برآورد نظر متخصصان دربارۀ نسبت اهمیت معیارها در تعیین وزن آنها، عنصر اصلی این روش است. همچنین این روش برای هماهنگی و جمعآوری دادههای متخصصان مفید است. علاوه بر این، روش سوارا بدون عارضه است و متخصصان بهراحتی میتوانند با هم همکاری کنند (Tripathi et al., 2023). بنابراین ترکیب استفاده از اعداد نوتروسوفیک و سوارا به نتایج اتکاشدنی منجر میشود (Ghasemiyeh et al., 2024). ضمن آنکه از تکنیک تاپسیس برای رتبهبندی گزینهها استفاده شده است. قابلیت تبدیل معیارهای کیفی به کمی و امکان استفاده از این روش در هنگام مواجه با تعدد گزینهها و معیارها و تعیین همزمان رتبۀ گزینۀ برتر در کنار تعیین رتبۀ دیگر گزینهها، ازجمله دلایل استفاده از این روش است.
|
مرحله |
روش |
هدف |
منبع |
حجم نمونه |
|
اول |
تکنیک دلفی فازی |
شناسایی استراتژیها |
مصاحبه با خبرگان |
10 نفر |
|
دوم |
تکنیک دلفی فازی |
پرسشنامۀ اصلاحشدۀ مرحلۀ اول |
||
|
سوم |
تکنیک سوارا |
اولویتبندی ریسکها |
زاوالا- آلسیوار و همکاران (2020) |
|
|
چهارم |
تحلیل سلسلهمراتبی نوتروسوفیک دوقطبی |
وزندهی ریسکها |
پرسشنامۀ اصلاحشدۀ مرحلۀ دوم |
|
|
پنجم |
تاپسیس |
اولویتبندی استراتژیها |
پرسشنامۀ مرحلۀ دوم |
درنهایت با استفاده از تحلیل سلسلهمراتبی، نوتروسوفیک دوقطبی و تاپسیس استراتژیها رتبهبندی شدند.
|
منیع |
زیرمجموعۀ ریسک |
ریسک اصلی |
|
مکتدیر و همکاران (2021)؛ جیانینگ و همکاران[vi] (2021)؛ دانشیار و ایرانپور[vii] (2020)؛ جمعهزاده و همکاران[viii] (2020)؛ خلج و رحیمیان (2020)؛ علیزاده درخشان و همکاران (2019)؛ فرخ و همکاران[ix] (2019)؛ خراسانی و همکاران[x] (2017)؛ عالم تبریز و همکاران[xi] (2017)؛ سانگ و همکاران[xii] (2017) |
تدارکات: نوسانات قیمت و در دسترس بودن لوازم |
عرضه |
|
وقفه در فرآیندهای داخلی: کیفیتنداشتن، ایمنی، موجودی کالا نوسانات و اعتصابات کارگری |
||
|
تأمین: مشکلاتی در تدارکات و توزیع |
||
|
جیانینگ و همکاران (2021)؛ هه و همکاران (2021)؛ خلج و رحیمیان (2020)؛ علیزاده درخشان و همکاران (2019)؛ فرخ و همکاران (2019)؛ عالم تبریز و همکاران (2017)؛ سانگ و همکاران (2017) |
حملات تروریستی |
بحرانی |
|
اغتشاشات سیاسی اجتماعی |
||
|
بلایای طبیعی |
||
|
اپیدمی و همهگیری |
||
|
جیانینگ و همکاران (2021)؛ هه و همکاران (2021)؛ دانشیار و ایرانپور (2020)؛ خلج و رحیمیان (2020)؛ فرخ و همکاران (2019)؛ خراسانی و همکاران (2017)؛ زاوالا- آلسیوار و همکاران (2020)؛ سانگ و همکاران (2017) |
وقفههای فرایندهای داخلی: تجهیزات و خدمات اضافی |
زیرساخت |
|
مشکلات فناوری اطلاعات و ارتباطات |
||
|
مکتدیر و همکاران (2021)؛ جیانینگ و همکاران (2021)؛ هه و همکاران (2021)؛ دانشیار و ایرانپور (2020)؛ جمعهزاده و همکاران (2020)؛ خلج و رحیمیان (2020)؛ علیزاده درخشان و همکاران (2019)؛ فرخ و همکاران (2019)؛ خراسانی و همکاران (2017)؛ عالم تبریز و همکاران (2017)؛ سانگ (2017) |
تقاضای پیشبینینشده یا ناپایدار |
تقاضا |
|
بازار: رقابت و نوسانات قیمت |
||
|
دانشیار و ایرانپور (2020)؛ خلج و رحیمیان (2020)؛ علیزاده درخشان و همکاران (2019)؛ فرخ و همکاران (2019)؛ عالم تبریز و همکاران (2017)؛ مکتدیر و همکاران (2021)؛ جیانیگ و همکاران (2021)؛ هه و همکاران (2021)؛ زاوالا- آلسیوار و همکاران (2020)؛ سانگ و همکاران (2017) |
تغییر سیاست دولت: واردات، صادرات و حمل و نقل |
نظارتی، قانونی و بوروکراتیک |
|
سیاستهای زیستمحیطی و اجتماعی متغیر |
درنهایت با استفاده از تحلیل سلسلهمراتبی، نوتروسوفیک دوقطبی و تاپسیس استراتژیها رتبهبندی شدند.
با توجه به محدودیت صفحات، در زیر بهطور خلاصه تحلیل نوتروسوفیک دوقطبی تشریح شده است.
تحلیل نوتروسوفیک دوقطبی: سامارانداج[xiii] (2020) مفهوم مجموعههای نوتروسوفیک را از دیدگاه فلسفی تشریح کرد. به اعتقاد او این نوع مجموعهها نهتنها درجۀ عضویت و عدم عضویت دارند، به درجۀ عدم تعیین و سازگاری نیز توجه میکنند. براساس توضیحات استانوجکیک و همکاران[xiv] (2019)، مفاهیم اساسی یک مجموعه نوتروسوفیک دوقطبی عبارتاند از:
تعریف 1. فرض کنید X یک مجموعۀ بدون علامت باشد. پس مجموعۀ فازی A در X مجموعهای از جفتهای مرتب شده است.
|
رابطۀ 1 |
|
که در آن تابع عضویت میزان عضویت عنصر x در مجموعۀ A را مشخص میکند.
آتاناسوف[xv] (2016) مفهوم تئوری مجموعۀ فازی را گسترش داد و مجموعههای فازی شهودی را معرفی کرد که با استفاده از توابع عضویت و غیرمستقیم مشخص میشوند.
تعریف 2. مجموعۀ فازی شهودی[xvi]: فرض کنید X یک مجموعۀ بدون علامت باشد، پس یک مجموعۀ فازی شهودی به شرح زیر تعریف میشود:
|
رابطۀ 2 |
|
جایی که و به ترتیب میزان عضویت و عدم عضویت عنصر x را به مجموعۀ A نشان میدهد. و ، که و شرط زیر را برآورده میکنند:
در تئوری مجموعهای بصری، آتاناسف (2016) همچنین تابع عضویت نامعین را معرفی کرد که بهصورت تعریف شده است و درجۀ شک و تردید عضویت xϵX را مشخص میکند.
با گسترش مفهوم مجموعههای فازی، مفهوم مجموعههای فازی دوقطبی معرفی شد، جایی که درجۀ عضویت از [0,1] تا [-1,1] گسترش مییابد.
تعریف 3. مجموعۀ فازی دوقطبی [ [9: فرض کنید X یک مجموعه بدون علامت باشد؛ پس یک مجموعۀ فازی دوقطبی به شرح زیر تعریف میشود:
|
رابطۀ 3 |
|
در این رابطه تابع عضویت مثبت درجۀ رضایت عنصر x را به ویژگی مربوط به یک مجموعه فازی دارای ارزش دوقطبی نشان میدهد. تابع عضویت منفی درجۀ رضایت عنصر x را به یک مجموعه فازی با ارزش دوقطبی مکمل مربوطه نشان میدهد و .
تعریف 4. مجموعههای نوتروسوفیک[10] : فرض کنید X یک مجموعۀ بدون علامت باشد؛ پس مجموعۀ نوتروسوفیک (NS) A در Xبه شرح زیر است:
|
رابطۀ 4 |
|
در این رابطه ، و به ترتیب با نامهای تابع درستی عضویت، نامعینی عضویت و نادرستی عضویت مشخص میشوند و .
در سال 2017 ، دلی و همکاران[xvii] با تعمیم مفهوم مجموعههای فازی دوقطبی، مجموعههای نوتروسوفیک دوقطبی (BNS) را معرفی کردند. آنها همچنین مقدار، اطمینان و دقت توابع و میانگین وزنی نوتروسوفیک دوقطبی و توابع هندسی نوتروسوفیک دوقطبی را برای BNS تعریف کردند.
تعریف 5. مجموعههای نوتروسوفیک دوقطبی: فرض کنید X یک مجموعۀ بدون علامت باشد؛ پس BNS A در X به شرح زیر است :
|
رابطۀ 5 |
|
در این رابطه به ترتیب درستی عضویت، عضویت نامعین و نادرستی عضویت x به BNS A را مشخص میکند. همچنین به ترتیب درستی عضویت، نامعینی عضویت و نادرستی عضویت xبه مکمل BNS A را مشخص میکند. و
دلی و همکاران (2017) همچنین اعداد نوتروسوفیک دوقطبی(BNN) را تعریف کردند که به شرح زیر است:
تعریف6. فرض کنید و دو عدد نوتروسوفیک دوقطبی باشند و ʎ<0 ، عملیات اصلی برای این اعداد به شرح زیر است:
|
رابطۀ 6 |
|
|
رابطۀ 7 |
|
|
رابطۀ 8 |
|
|
رابطۀ 9 |
|
تعریف 7. فرض کنید یک عدد نوتروسوفیک دوقطبی باشد، مقدار تابع بهصورت زیر است:
|
رابطۀ 10 |
|
تعریف 8. فرض کنید مجموعهای از اعداد نوتروسوفیک دوقطبی باشد. میانگین وزن عملگر نوتروسوفیک دوقطبی ( ) با نگاشت به شرح زیر است:
|
رابطۀ 11 |
|
در این رابطه منظور از Wj وزن پاسخدهنده است. و
تعریف 9. فرض کنید و دو عدد نوتروسوفیک دوقطبی باشند. فاصلۀ همینگ بین و بهصورت زیر است:
|
رابطۀ 12 |
|
برای اطمینان از اینکه استراتژیهای مناسب در زمان تحریم برای پاسخ به ریسکها استخراج و برای رسیدن به اجماع در زمینه، دربارۀ استراتژیهای شناساییشده و بررسی اعتبار الگوی اولیه، از تکنیک دلفی فازی استفاده شده است، در این تکنیک نیز نمونۀ بخش کیفی مشتمل بر 10 نفر از خبرگان پرسش شده است. در ادامۀ مراحل و نتایج دلفی فازی مربوط به مؤلفهها ارائه شده است. مقدار S1 محاسبهشده برای استراتژیهای «افزایش تولید محصولاتی با مصرف داخلی بهجای محصولات صادراتی»، «دریافت وجه قراردادها با ارز کشورهای مقصد (روپیه هند، یوآن چین، لیر ترکیه و ....)»، «تولید محصولات صادراتی و دپوی آنها تا در زمان رفع تحریم»، «افزایش تولید برای صادرات به کشورهای هدف و بهویژه با کشورهای همسایه و دوست با امکان تبادل مالی و یا پایاپای کالا» و «فعالکردن ضمانت بانکی فروش داخلی در بانکهای داخلی» کمتر از 7/0 شده است که این استراتژیها حذف شدهاند و مابقی ریسکها تأیید شدند.
|
استراتژی |
|
S1 |
S2 |
|
|
افزایش تولید محصولاتی با مصرف داخلی بهجای محصولات صادراتی |
(83/0و58/0و33/0) |
58/0 |
-- |
-- |
|
استفاده از شرکتهای بیمۀ داخلی |
(93/0و73/0و48/0) |
71/0 |
(1و88/0و63/0) |
83/0 |
|
دریافت وجه قراردادها با ارز کشورهای مقصد (روپیۀ هند، یوآن چین، لیر ترکیه و ....) |
(78/0و55/0و30/0) |
54/0 |
--- |
--- |
|
تولید محصولات صادراتی و دپوی آنها تا در زمان رفع تحریم |
(53/0و28/0و10/0) |
30/0 |
--- |
--- |
|
تمرکز برای تحقیق و توسعه در زمان تحریم |
(98/0و88/0و63/0) |
83/0 |
87/0 |
04/0 |
|
بازسازی و تعمیرات اساسی در خطوط تولید |
(1و93/0و68/0) |
87/0 |
87/0 |
0 |
|
پیشفروش نفت در ازای سرمایهگذاری، کالا و خدمات |
(95/0و83/0و58/0) |
78/0 |
83/0 |
05/0 |
|
افزایش تولید برای صادرات به کشورهای هدف و بهویژه با کشورهای همسایه و دوست با امکان تبادل مالی و یا پایاپای کالا |
(75/0و60/0و40/0) |
58/0 |
--- |
--- |
|
فعالکردن ضمانت بانکی فروش داخلی در بانکهای داخلی |
(88/0و65/0و40/0) |
64/0 |
--- |
--- |
|
کاهش حق بیمه برای تولیدکنندگان داخلی |
(93/0و73/0و48/0) |
71/0 |
85/0 |
14/0 |
|
راهاندازی شرکتهایی که توان تأیید کیفیت محصولات و صدور تأییدیههایی را در سطح بینالمللی داشته باشند |
(98/0و88/0و63/0) |
83/0 |
90/0 |
08/0 |
|
تثبیت قوانین صادراتی و جلوگیری از تغییرات سریع قوانین صادراتی |
(98/0و88/0و63/0) |
83/0 |
82/0 |
01/0 |
در مرحلۀ بعد برای اولویتبندی ریسکهای منتخب، از تکنیک تصمیمگیری چندمعیارۀ سوارا استفاده شد. برای پیادهسازی این تکنیک، پرسشنامهای بین خبرگان توزیع و متغیرها ازنظر میزان اهمیت، اولویتبندی (اولویتبندی) شدند. برای تجمیع نظرات کارشناسان از روش میانگین حسابی برای هریک از ریسکها استفاده شده است؛ سپس با مقایسۀ زوجی ریسکها، اهمیت نسبی هریک از ریسکها نسبتبه ریسکهای قبل از خود، تعیین و ضمن محاسبات سوارا وزن هریک از ریسکها مشخص شده است:
|
ریسک اصلی |
اهمیت نسبی مقادیر SJ |
ضریب
|
محاسبۀ وزن WJ |
درصد وزن نهایی Qj |
|
زیرساخت |
0% |
100% |
100% |
47% |
|
تقاضا |
86% |
186% |
54% |
26% |
|
نظارتی، قانونی و بوروکراتیک |
79% |
179% |
30% |
14% |
|
عرضه |
79% |
179% |
17% |
8% |
|
بحرانی |
72% |
172% |
10% |
5% |
یافتههای حاصل از تکنیک سوارا در جدول فوق نشان داد که در بین ریسکهای اصلی، ریسک «عدم زیرساخت» با درصد وزن نهایی 47 در اولویت اول و ریسک «بحرانی» با درصد وزن نهایی 5درصد در اولویت آخر قرار گرفته است.
|
ریسک اصلی |
ریسک فرعی |
اهمیت نسبی مقادیرSJ |
ضریب
|
محاسبۀ وزنWJ |
درصد وزن نهاییQj |
|
اقتصادی |
وقفههای فرایندهای داخلی: تجهیزات و خدمات اضافی |
0% |
100% |
100% |
64% |
|
مشکلات فناوری اطلاعات و ارتباطات |
80% |
180% |
56% |
36% |
|
|
بازار، رقابت و نوسانات قیمت |
0% |
100% |
100% |
64% |
|
|
تغییر در سیاست دولت در زمینۀ واردات، صادرات و حمل و نقل |
0% |
100% |
100% |
62% |
|
|
تدارکات، نوسانات قیمت و در دسترس بودن لوازم |
0% |
100% |
100% |
54% |
|
|
اجتماعی |
تقاضای پیشبینینشده یا ناپایدار |
76% |
176% |
57% |
36% |
|
تغییر در سیاستهای زیستمحیطی و اجتماعی |
63% |
163% |
62% |
38% |
|
|
وقفه در فرآیندهای داخلی، عدم کیفیت، ایمنی، موجودی کالا نوسانات و اعتصابات کارگری |
82% |
182% |
55% |
30% |
|
|
تأمین، بروز مشکلات در تدارکات و توزیع |
82% |
182% |
30% |
16% |
|
|
اغتشاشات سیاسی-اجتماعی |
0% |
100% |
100% |
46% |
|
|
حملات تروریستی |
67% |
167% |
60% |
28% |
|
|
زیستمحیطی |
اپیدمی و همهگیری |
71% |
171% |
35% |
16% |
|
بلایای طبیعی |
57% |
157% |
22% |
10% |
پس از توزیع پرسشنامۀ نوتروسوفیک دوقطبی از پاسخدهندگان درخواست شد هریک از ریسک زنجیرۀ تأمین را ارزیابی کنند. پس از جمعآوری پرسشنامه، اطلاعات موجود در پرسشنامه به اعداد نوتروسوفیک تبدیل شد. هر عدد نوتروسوفیک با 6 عضو نشان داده میشود. این 6 عضو به ترتیب عبارتاند از<T+,I+,F+,T-,I-,F->. که به ترتیب از چپ به راست به معنی درستی عضویت مثبت، عضویت نامعین مثبت، نادرستی عضویت مثبت، درستی عضویت منفی، عضویت نامعین منفی و نادرستی عضویت منفی است. پس از تبدیل اطلاعات موجود در پرسشنامهها به اعداد نوتروسوفیک، ماتریسهای حاصل به یک ماتریس تجمیعی و گروهی تبدیل شدند. گام آخر نیز نوتروسوفیک دوقطبی به اعداد قطعی (Crisp Value) است. در این مرحله ماتریسهای تجمیعی به اعداد قطعی تبدیل میشوند.
|
استراتژی |
عرضه |
بحرانی |
زیرساخت |
تقاضا |
نظارتی، قانونی و بوروکراتیک |
|
استفاده از شرکتهای بیمۀ داخلی |
487/0 |
490/0 |
491/0 |
493/0 |
485/0 |
|
تمرکز برای تحقیق و توسعه در زمان تحریم |
490/0 |
494/0 |
488/0 |
494/0 |
490/0 |
|
بازسازی و تعمیرات اساسی در خطوط تولید |
484/0 |
488/0 |
487/0 |
488/0 |
488/0 |
|
پیشفروش نفت در ازای سرمایهگذاری، کالا و خدمات |
488/0 |
490/0 |
492/0 |
491/0 |
483/0 |
|
کاهش حق بیمه برای تولیدکنندگان داخلی |
482/0 |
495/0 |
494/0 |
487/0 |
488/0 |
|
راهاندازی شرکتهایی که توان تأیید کیفیت محصولات و صدور تأییدیههایی در سطح بینالمللی را داشته باشند |
486/0 |
495/0 |
493/0 |
481/0 |
490/0 |
|
تثبیت قوانین صادراتی و جلوگیری از تغییرات سریع قوانین صادراتی |
491/0 |
494/0 |
488/0 |
490/0 |
489/0 |
در مرحلۀ آخر ، با استفاده از ماتریس اعداد قطعی حاصل از محاسبات اعداد نوتروسوفیک دوقطبی، راهبردها به کمک تکنیک تاپسیس اولویتبندی میشوند. در این تکنیک از وزنهای محاسبهشده با استفاده از تکنیک نوتروسوفیک دوقطبی استفاده شده است. نخست ماتریس اعداد حقیقی به دست آمد؛ سپس بیمقیاسکردن ماتریس تصمیم (نرمالسازی ماتریس تصمیم) و تعیین ماتریس بیمقیاس وزندار انجام شد. درنهایت مطابق جدول، اولویت وزن استراتژیها محاسبه شده است:
|
استراتژی |
وزن نهایی |
اولویت |
|
استفاده از شرکتهای بیمۀ داخلی |
5927/0 |
4 |
|
تمرکز برای تحقیق و توسعه در زمان تحریم |
5894/0 |
7 |
|
بازسازی و تعمیرات اساسی در خطوط تولید |
5955/0 |
1 |
|
پیشفروش نفت در ازای سرمایهگذاری، کالا و خدمات |
5917/0 |
5 |
|
کاهش حق بیمه برای تولیدکنندگان داخلی |
5939/0 |
3 |
|
راهاندازی شرکتهایی که توان تأیید کیفیت محصولات و صدور تأییدیههایی را در سطح بینالمللی داشته باشند |
5942/0 |
2 |
|
تثبیت قوانین صادراتی و جلوگیری از تغییرات سریع قوانین صادراتی |
5905/0 |
6 |
بر اساس نتایج جدول، استراتژی «بازسازی و تعمیرات اساسی در خطوط تولید» با وزن نهایی 5955/0 در اولویت اول و استراتژی «تمرکز برای تحقیق و توسعه در زمان تحریم» با وزن 5894/0 در اولویت آخر قرار گرفت.
در این تحقیق برای شناسایی عوامل، بررسی دقیق و کاملی ازطریق مطالعۀ کتب، مقالات و تحقیقات گوناگون زیر نظر استادان متخصص انجام گرفته است. درنهایت براساس مقالۀ زاوالا- آلسیوار و همکاران (2020)، 5 ریسک اصلی و 13 ریسک فرعی زنجیرۀ تأمین پایدار در شرکت پالایش نفت آبادان استخراج شده است که به شرح زیرند:
در ادامه براساس تکنیک سوارا، ورزندهی و اولویتبندی ریسکها بررسی شد. در این تحقیق با استفاده از پرسشنامهای که آن را 10 نفر اعضای جامعه تکمیل کردند، دادههای مربوط به تکنیک سوارا جمعآوری شدند. نتایج این بخش بهصورت زیر است:
در ادامه، دو پرسشنامه یکی ازطریق مصاحبه با خبرگان و مشتمل بر 12 سؤال و دیگری مشتمل بر 7 سؤال برگرفته از نتایج نظرخواهی خبرگان در دور قبلی بهکارگیری و با توزیع آنها بین 10 نفر از اعضای نمونه انجام شد. نظرخواهی در دو دور دلفی صورت و درنهایت، اجماع نظرات خبرگان به دست آمد. در پایان 7 استراتژی با اهمیت شناخته شدند. استراتژیهای به دست آمده بهصورت زیر است:
برای اولویتبندی استراتژیهای مناسب در زمان تحریم در شرکت پالایش نفت آبادان، از تکنیک تاپسیس استفاده شد. براساس نتایج، استراتژی «بازسازی و تعمیرات اساسی در خطوط تولید» با وزن نهایی 5955/0 در اولویت اول و استراتژی «تمرکز برای تحقیق و توسعه در زمان تحریم» با وزن 5894/0 در اولویت آخر قرار گرفت. نتایج تحقیق با نتایج تحقیقات خلج و رحیمیان (2020)، علیزاده درخشان و همکاران (2019) و جیانیگ و همکاران (2021) همسو است.
از مهمترین مزایای تحقیق حاضر، به شیوۀ استدلال ترکیبی و قیاسی، محاسبۀ اوزان مختلف ریسکها و راهبردها، شمول شاخصهای کیفی و کمی، دقت بالا و رتبهبندی و اولویتبندی ریسکها و استراتژیها اشاره میشود. با توجه به تأیید اعتبار روش تصمیمگیری چندمعیاره ازطریق نظرخواهی خبرگان، پیشنهاد میشود شرکت پالایش نفت آبادان، در تصمیمات مهم و استراتژیکی همچون ارزیابی ریسک زنجیرۀ تأمین پایدار از نتایج تحقیق حاضر استفاده کند. با توجه به نتایج تحقیق، پیشنهادهایی با تمرکز بر سه راهبرد اول، که واجد اولویتهای بالاتر بودهاند، به شرح زیر ارائه شده است:
همچنین پیشنهادهای دیگر به شرح زیر ارائه میشود:
نتایج این تحقیق از محدودیتهایی متأثر بوده است. مسئلهای که باید مدنظر داشت، این است که یافتههای این تحقیق در شرکت پالایش نفت آبادان انجام شده است که میتوان آن را در شرکتهای دیگر بررسی کرد و ممکن است در دیگر شرکتها نتایج متفاوتی به دست آید. با توجه به اینکه این تحقیق در برهۀ زمانی خاصی انجام شده است، باید نسبتبه تعمیم نتایج در بلندمدت و آینده احتیاط کرد. باید توجه شود که بیشتر پژوهشهای پیشین، موانع و یا ارائۀ مدل را بررسی کردهاند، در حالی که نوآوری این پژوهش معطوف به شناسایی، دستهبندی و اولویتبندی ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار با استفاده از تحلیل سلسلهمراتبی نوتروسوفیک دوقطبی در پالایشگاه نفت آبادان است که قبلاً پژوهشگران نسبت به آن غفلت کردهاند. برای پیشنهاد نیز در این تحقیق از تکنیکهای دلفی فازی، سوارا، نوتروسوفیک دوقطبی و تاپسیس استفاده شده است. پیشنهاد میشود در تحقیقات مشابه و در زمینۀ استفاده از تصمیمگیریهای چند معیاره، از روشهای دیگری مانند بردار ویژه برای وزندهی و روش بهترین- بدترین، دیمتل و ... بهعنوان تکنیکهای تصمیمگیری استفاده میشود. علاوه بر این، در این مطالعه براساس مقالۀ زاوالا- آلسیوار و همکاران (2020)، 5 ریسک اصلی و 13 ریسک فرعی زنجیرۀ تأمین پایدار استفاده شده است، پیشنهاد میشود در تحقیقات آتی از دیگر ریسکهای موجود در ادبیات تحقیق نیز استفاده شود. درنهایت نیز در تحقیقات آتی از ریسکها و استراتژیهای پیشنهادی در این تحقیق برای ارزیابی ریسکهای زنجیرۀ تأمین پایدار در واحدهای دیگر در صنایع مختلف، برای تعیین اعتبار مدل استفاده میشود.
[i] Khalaj & Rahimian
[ii] Alizadeh Derakhshan et al.
[iii] Zavala-Alcívar et al.
[iv] Moktadir et al.
[v] He et al.
[vi] Jianing et al.
[vii] Daneshyar and Iranpour
[viii] Jamezadeh et al.
[ix] Farrokh et al.
[x] Khorasani et al.
[xi] Alam Tabriz et al.
[xii] Song et al.
[xiii] Samarandache
[xiv] Stanujkic et al.
[xv] Atanassov
[xvi] Intuitionistic Fuzzy set
[xvii] Deli et al.
)